Likwidacja podmiotów kapitałowych na przykładzie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (Sp. z o.o.). Przepisy i orzecznictwo.

Zawiązanie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest stosunkowo proste – w Internecie są dostępne formularze umów, opracowany tekst takiej umowy podlega kontroli notarialnej, funkcjonuje tzw. ustawa o jednym okienku, nie trudno też o doradców i operatywnych znajomych. Gdy spółka (Sp. z o.o.)  już działa na rynku często wszystko „samo się układa”, ewentualne problemy dają się rozwiązać, a przedsiębiorcy – nowicjusze mają do dyspozycji rozbudowaną sieć doradztwa biznesowego. Wszystko jednak ma swój początek i koniec. Spółka też. Likwidacja podmiotu kapitałowego jest sprawą bardziej skomplikowaną niż jego założenie. Dlatego w tym artykule przybliżymy Czytelnikom procedury likwidacji spółek kapitałowych na przykładzie najpopularniejszej z nich – spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Polski ustawodawca nie zdefiniował pojęcia spółki handlowej, ale nie będziemy w tym artykule wykładać teorii luk prawnych, wyjaśnimy tylko, że większość jurystów poddaje w wątpliwość, czy budowa ogólnej [ustawowej] definicji spółki jest metodologicznie poprawna i praktycznie celowa. Nie wydaje się bowiem możliwe zbudowanie takiej ogólnej definicji spółki, która potrafiłaby pogodzić odrębność spółek osobowych i kapitałowych, cywilnych i handlowych. Wartość poznawcza definicji o tak dużym stopniu ogólności byłaby nikła. (za: W. Pyzioł, A. Szumilas, I. Weiss, Prawo spółek, Oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz – Kraków 2004). W art. 3 ustawy z dnia 15 września 2000r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 ze zm. dalej: K.s.h. albo Kodeks), polski ustawodawca wyjaśnił tylko, że przez umowę spółki handlowej, wspólnicy albo akcjonariusze zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu przez wniesienie wkładów oraz, jeżeli umowa albo statut spółki tak stanowi, przez współdziałanie w inny określony sposób.

Pomimo tego, że definicji spółki w polskim prawie nie ma, to regulacje prawne muszą jednak dotyczyć konkretnego podmiotu, a nie abstrakcji, stąd w doktrynie spotkać można wiele „użytkowych” określeń spółki. I chociaż różnią się one między sobą stopniem szczegółowości, to we wszystkich powtarza się jedna cecha: współdziałanie wspólników dla osiągnięcia wspólnego celu. Ponadto, niektórzy autorzy wskazują dalsze cechy spółki, takie jak oparcie [tego] współdziałania na wydzielonym majątku oraz charakter gospodarczy celu spółki (W. Pyzioł, A. Szumilas, I. Weiss, Prawo spółek, Oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz – Kraków 2004; za: Z. Radwański, Prawo zobowiązań, Warszawa 1986 r.; R. Skubisz, Pojęcie i rodzaje spółek, [w:] Prawo spółek. Zarys, Warszawa 1997; S. Włodyka, jw.).

Zagadnienia ogólne

Na podstawie istniejących w praktyce obrotu dookreśleń, na potrzeby naszej analizy przyjmiemy, że spółka jest umową zawieraną w celu gospodarczym. Zasadność bytu prawnego spółki jest więc integralnie związana z tym celem. Czasami cel jest ściśle oznaczony (np. wybudowanie nowego osiedla), wtedy spółka (Sp. z o.o.) może zostać zawarta na czas określony – niezbędny do osiągnięcia celu, czasami celem jest ogólnie pojęty zysk, wtedy spółka może zostać zawiązana na czas nieokreślony. Gdy już cel zostanie osiągnięty albo wręcz przeciwnie – stanie się niemożliwy (za trudny, za drogi) do osiągnięcia, wspólnicy mogą dojść do wniosku, że dalsze prowadzenie spółki jest niepotrzebne i należy spółkę zlikwidować. Prawo wspólników do podjęcia decyzji o likwidacji spółki potwierdził Sąd Apelacyjny (dalej: SA) w Warszawie w postanowieniu z dnia 23.06.2014 r., sygn. I ACz 921/14, z którego wynika, że decyzja o rozwiązaniu spółki należy do kompetencji zgromadzenia wspólników. Sąd, w cytowanym orzeczeniu podniósł też, że prawo zna regulację szczególną, wynikającą z art. 271 pkt. 1 K.s.h., na mocy którego każdy wspólnik, a także każdy członek organu spółki może wystąpić do sądu z powództwem o rozwiązanie spółki, jeżeli osiągnięcie celu spółki stało się niemożliwe albo jeżeli zaszły inne ważne przyczyny wywołane stosunkami spółki. Te inne ważne przyczyny omówimy pokrótce w dalszej części artykułu.

Podstawową zasadę obowiązującą przy zakończeniu bytu prawnego spółki reguluje art. 272 K.s.h.: Spółka kapitałowa ulega rozwiązaniu z chwilą jej wykreślenia z rejestru sądowego. Wykreślenie następuje po przeprowadzeniu likwidacji. SA w Warszawie w cytowanym wyżej postanowieniu z dnia 23.06.2014 r., orzekł, że wykreślenie spółki z rejestru, łączy się nie tylko z utratą przez nią bytu prawnego, ale także z ustaniem więzi prawnych łączących wspólników na podstawie umowy spółki.

Już na tym etapie pojawia się rozróżnienie pojęć likwidacja i rozwiązanie spółki. W doktrynie przyjmuje się, że likwidacja to wygaszanie działalności, natomiast rozwiązanie jest całkowitym zakończeniem istnienia spółki jako podmiotu prawnego. Rozwiązanie i likwidacja są ściśle związane ze sobą, a podejmowanie w ramach tych procedur zdarzenia mają uporządkowaną kolejność, a to:

  • zaistnienie zdarzenia prawnego stanowiącego przyczynę rozwiązania spółki,
  • otwarcie i prowadzenie postępowania likwidacyjnego,
  • po zakończeniu likwidacji następuje rozwiązanie spółki.

Praktyka obrotu gospodarczego zna różne kazusy związane z likwidacją, stąd niezwykle istotnym jest, aby nie stosować w tym przedmiocie uogólnień i do każdej spółki procedurę likwidacyjną analizować indywidualnie. Z tego właśnie powodu Kodeks nie wymienia enumeratywnie wymagań co do czynności likwidacyjnych, ani czasu trwania poszczególnych czynności. Polski ustawodawca ograniczył się jedynie do ogólnego określenia podstawowych czynności likwidacyjnych, którymi są:

  • zakończenie interesów bieżących spółki,
  • ściągnięcie wierzytelności,
  • wypełnienie zobowiązań i upłynnienie jej majątku.

Pojęcia zakończenie interesów, wypełniania zobowiązań, upłynniania majątku i ściągnięcia wierzytelności są znaczeniowo zbliżone, a w ich zakresie mieszczą się w szczególności: niepodejmowanie nowych czynności, zamykanie rozliczeń, zakończenie prowadzonych działań czy wypowiedzenie umów. Dopuszczalne jest podejmowanie nowych działań przez likwidowaną spółkę, ale wyłącznie wtedy, gdy jest to potrzebne do ukończenia toczących się spraw.

Przyczyny likwidacji

Przystąpienie do likwidacji spółki jest zależne od wcześniejszego wystąpienia zdarzenia prawnego stanowiące przyczynę rozwiązania (art. 270 K.s.h.). Zdarzeniami takimi mogą być:

  • przyczyny przewidziane w umowie spółki, czyli najczęściej: śmierć wspólnika albo jego niezdolność do dalszego prowadzenia spraw spółki, upadłość wspólnika, straty w kapitale zakładowym spółki oraz wypowiedzenie umowy przez wspólnika. W przypadku, zaistnienia którejś z przyczyn przewidzianych w umowie spółki, spółka automatycznie wchodzi w stadium likwidacji,
  • uchwała wspólników o rozwiązaniu spółki albo o przeniesieniu siedziby spółki za granicę, stwierdzona protokołem sporządzonym przez notariusza,
  • ogłoszenie upadłości spółki;
  • inne przyczyny przewidziane prawem, wynikające z 21 K.s.h., a to: nie została zawarta umowa spółki, przedmiot działalności spółki określony w umowie jest sprzeczny z prawem, umowa spółki nie zawiera postanowień dotyczących firmy, przedmiotu działalności spółki, kapitału zakładowego lub wkładów, wszystkie osoby zawierające umowę spółki nie miały zdolności do czynności prawnych w chwili ich dokonywania.

W takich przypadkach, sąd rejestrowy wzywa wspólników do usunięcia tzw. braków formalnych. Jeżeli braki nie zostaną usunięte w terminie wyznaczonym przez sąd rejestrowy w wezwaniu, sąd ten może, po wezwaniu zarządu spółki do złożenia oświadczenia, wydać postanowienie o rozwiązaniu spółki. Jeżeli rodzaj braków wskazuje na to, że nie mogą one zostać usunięte, sąd rejestrowy orzeknie o rozwiązaniu spółki. Jeżeli jednak spółka (Sp. z o.o.) pomimo zaistnienia braków będzie funkcjonowała przez okres co najmniej 5 lat (np. nikt nie zauważy braków), sąd rejestrowy nie będzie mógł jej wykreślić z Krajowego Rejestru Sądowego (dalej: KRS). Czas ma w tym przypadku działanie konwalidacji braków formalnych.

Inne przyczyny przewidziane prawem, wynikające z 271 K.s.h., a to: żądanie wspólnika lub członka organu spółki, jeżeli osiągnięcie celu spółki stało się niemożliwe albo jeżeli zaszły inne ważne przyczyny wywołane stosunkami spółki, żądanie oznaczonego w odrębnej ustawie organu państwowego, jeżeli działalność spółki narusza prawo i zagraża interesowi publicznemu.

W takich przypadkach o rozwiązaniu spółki sąd orzeka wyrokiem. Wyjaśnienie pojęcia innych ważnych przyczyn znajdziemy w wyroku SA w Warszawie z dnia 17.02.2015 r., sygn. I ACa 1214/14, w którym czytamy, że może to być brak możliwości podejmowania decyzji w spółce („pat” decyzyjny), brak organów i niemożność ich powołania, notoryczne wykorzystywanie pozycji wspólnika większościowego, brak zainteresowania sprawami spółki przez wspólników, trwałe konflikty między członkami zarządu, pozbawienie wspólnika istotnych uprawnień przez innych wspólników (A. Kidyba, Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Komentarz.).

Jako przykład rozwiązania spółki na żądanie wspólnika na mocy wyroku sądowego, można przytoczyć fragment uzasadnienia orzeczenia Sądu Najwyższego (dalej: SN) z dnia 10.04.2008 roku sygn. IV CSK 20/08, w którym sąd przyjmuje, że celem każdej spółki handlowej zarówno osobowej, jak i kapitałowej (…) jest dążenie do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego, ale również społecznego, a [wspólnicy] spółki z ograniczoną odpowiedzialnością powinni dążyć do osiągnięcia [tego] wspólnego celu w całym okresie jej istnienia. Sytuacja, gdy osiągnięcie celu spółki stało się niemożliwe, została w ustawie wskazana, jako podstawowa, ważna przyczyna rozwiązania spółki przez Sąd, przy czym niemożność osiągnięcia celu spółki może być spowodowana konfliktem istniejącym między wspólnikami, gdy wskutek tarć między dwiema grupami wspólników o zrównoważonej liczbie głosów nie jest możliwe podejmowanie uchwał, co utrudnia prawidłowe funkcjonowanie spółki.

Zgodnie orzeczeniem SA w Krakowie z dnia 22.08.2012 r., sygn. I ACa 718/12, samo istnienie konfliktu między wspólnikami nie wyczerpuje przesłanek przewidzianych w art. 271 K.s.h. uzasadniających rozwiązanie spółki. Przesłanki te zachodzą one dopiero wówczas, gdy istniejący konflikt w istotny i trwały sposób wpływa na funkcjonowanie spółki, stosunki spółki bądź uprawnienia wspólników. Jeżeli więc osobiste relacje między wspólnikami wyłączają ich zdolność do współdziałania przy prowadzeniu spraw spółki, to osiągnięcie celu spółki jest niemożliwe. Konflikt między dwoma wspólnikami posiadającymi taką samą ilość udziałów, a zwalczających się wzajemnie i działających przeciwko sobie, wobec czego nie można wybrać organów spółki i powziąć uchwały co do bilansu oraz rachunku zysków i strat, jako ważna przyczyna wywołaną stosunkami spółki w rozumieniu art. 271 pkt. 1 K.s.h. uzasadnia żądanie rozwiązania spółki. Podobne stanowisko znaleźć można w wyrokach: SN z 13.03.2013 r., sygn. IV CSK 228/12 oraz SA w Krakowie w wyroku z dnia 10.09.1993 r. sygn. I ACR 343/93).

W ciekawym i nadal aktualnym wyroku z dnia 22.04.1937 r. sygn. C I 1868/36, SN za inną przyczynę likwidacyjną uznał pozbawianie wspólnika istotnych umownych lub ustawowych uprawnień przez władze spółki (większość wspólników) w szczególnie jaskrawy sposób. SN w cytowanym orzeczeniu zauważył też, że dalsze uczestnictwo tego wspólnika w spółce stało się bezprzedmiotowe, wystąpienie zaś ze spółki lub zbycie udziału za cenę odpowiadającą jego wartości – niemożliwe, a odzyskanie należnych uprawnień na innej drodze – nadzwyczaj utrudnione.

Ponadto, przyczynami likwidacji spółki są:

  • przejęcia lub połączenia spółek. W takiej sytuacji likwidowana zostaje spółka przejęta, albo obie spółki ulegające połączeniu,
  • przeniesienia działalności za granicę. W takiej sytuacji spółka traci byt prawny w Polsce, a zyskuje go za granicą i podlega tamtejszemu prawu.

Zagadnienia te omawiamy w osobnym artykule, pt.: Zagadnienia prawne dotyczące połączenia spółek kapitałowych z podmiotem zagranicznym poprzez kupno spółki i przeniesienie działalności za granicę Polski. Procedury i konsekwencje.

Najczęstsze i najbardziej skomplikowane przyczyny likwidacji spółek kapitałowych, a to:

  • uchwała wspólników o rozwiązaniu spółki,
  • ogłoszenie upadłości spółki.

Uchwała wspólników o rozwiązaniu spółki

Decyzja o likwidacji spółki należy wyłącznie do wspólników i wymaga podjęcia uchwały stwierdzonej protokołem notarialnym pod rygorem nieważności (art. 270 pkt. 2 K.s.h.). Uchwały dotyczące rozwiązania spółki zapadają większości dwóch trzecich głosów. SA w Warszawie w postanowieniu z dnia 23.06.2014 r., w sprawie sygn. I ACz 921/14 zauważył, że do kompetencji zgromadzenia wspólników należy decyzja o rozwiązaniu spółki, przy czym podjęcie uchwały w tym przedmiocie wymaga większości dwóch trzecich głosów, chyba że w umowie spółki ustanowiono surowsze warunki powzięcia takiej uchwały.

Podjęcie uchwały likwidacyjnej jest zależne od woli wspólników, ale czasami Kodeks nie pozostawia właścicielom spółki zbyt dużej swobody decyzyjnej. Zaistnienie zdarzeń gospodarczych, takich jak osiągnięcie celu dla jakiego spółka została zawiązana albo wystąpienie straty bilansowej przewyższającej sumę kapitałów zapasowego i rezerwowego oraz połowę kapitału zakładowego (art. 233 K.s.h.) zobowiązuje wspólników do powzięcia uchwały o rozwiązaniu spółki. W takich „przymusowych” przypadkach do ważności uchwały likwidacyjnej wystarczy bezwzględna większość głosów. Forma notarialna obowiązuje.

Jeżeli wśród wspólników nie ma jednomyślności, co do konieczności likwidacji spółki (np. część z nich jeszcze widzi szansę na realizację celu), ci wspólnicy, którzy głosowali przeciwko podjęciu uchwały o likwidacji mogą skorzystać ze swojego prawa i zaskarżyć uchwałę w drodze powództwa do sądu. Jeśli sąd uwzględni powództwo, uchwała nie wywoła skutków prawnych. SA w Warszawie w cytowanym już wyżej postanowieniu w sprawie sygn. I ACz 921/14 zauważył, że istnieje też inna możliwość zapobieżenia rozwiązaniu spółki – podjęcie jednomyślnej uchwały wszystkich wspólników o dalszym istnieniu spółki (art. 273 K.s.h.). Jest to (…) rozwiązanie szczególne, wymagające jednomyślności wspólników, które pozwala ocalić byt prawny spółki.

Otwarcie likwidacji następuje z dniem uprawomocnienia się orzeczenia o rozwiązaniu spółki przez sąd, powzięcia przez wspólników uchwały w tym przedmiocie lub zaistnienia innej przyczyny jej rozwiązania. Konsekwencją otwarcia likwidacji jest wykreślenie spółki z KRS, co następuje po przeprowadzeniu czynności likwidacyjnych. Należy pamiętać, że w przypadku spółki kapitałowej, likwidacja po zaistnieniu kodeksowych przyczyn likwidacyjnych, jest procedurą obowiązkową i nie może zostać „wyłączona” czy pominięta mocą decyzji wspólników. Tak więc, jeżeli wystąpiły w praktyce przyczyny likwidacyjne, wspólnicy podjęli ważną uchwałę likwidacyjną i żaden ze wspólników jej nie zaskarżył, to spółka (Sp. z o.o.) wchodzi w tzw. stan likwidacji.

Spółka w stanie likwidacji zachowuje osobowość prawną i nadal funkcjonuje pod swoją firmą, ale z dodaniem oznaczenia „w likwidacji” (art. 274 K.s.h.). Spółka w likwidacji podlega przepisom dotyczącym organów spółki, praw i obowiązków wspólników, chyba, że z samego celu likwidacji wynika coś innego. Chociaż wspólnicy w czasie likwidacji zachowują przysługujące im uprawnienia kontrolne, to jak wynika z postanowienia SA w Warszawie z dnia 23.06.2014 r., w sprawie sygn. I ACz 921/14 otwarcie likwidacji ogranicza szereg uprawnień majątkowych wspólników (art. 275 § 2 K.s.h.). Otóż, w okresie likwidacji nie można, nawet częściowo, wypłacać wspólnikom zysków ani dokonywać podziału majątku spółki przed spłaceniem wszystkich zobowiązań, a dopłaty mogą być uchwalane tylko za zgodą wszystkich wspólników.

Organy spółki w likwidacji

Otwarcie likwidacji największe zmiany wprowadza w zakresie reprezentacji spółki. Jednymi organami spółki, które są umocowane do nieprzerwanego działania pomimo postawienia spółki w stan likwidacji są rada nadzorcza oraz komisja rewizyjna. Prokura wygasa z mocy prawa, a nowa nie może zostać ustanowiona. Funkcję zarządu przejmują likwidatorzy, którym Kodeks przyznaje prawo reprezentowania i prowadzenia spraw spółki w likwidacji. Tę niezwykle istotną funkcję w procesie likwidacji spółki kapitałowej mogą pełnić tylko osoby fizyczne, mające pełną zdolność do czynności prawnych. Zgodnie z Kodeksem likwidatorami spółki kapitałowej, co do zasady są członkowie zarządu. Inne osoby mogą zostać likwidatorami jedynie w sytuacji gdy zostaną powołani na mocy umowy albo uchwały wspólników. Likwidatorów może też powołać sąd, ale tylko w przypadkach, gdy to sąd orzeka o rozwiązaniu spółki. Wyłączeniu z możliwości powołania do pełnienia funkcji likwidatora podlegają: członkowie rad nadzorczych i komisji rewizyjnych oraz osoby, które zostały skazane prawomocnym wyrokiem za przestępstwa wymienione w Kodeksie.

Jak wynika z cytowanego już wyżej postanowienia SA w Warszawie z dnia 23.06.2014 r., w sprawie sygn. I ACz 921/14 otwarcie likwidacji limituje działalność spółki. Likwidator w przeciwieństwie do zarządu spółki ma bowiem skoncentrować się na czynnościach prowadzących do zakończenia bytu prawnego spółki, a nowe interesy może wszczynać tylko wówczas, gdy to jest potrzebne do zakończenia spraw w toku. Połączenie uprawnień likwidatorów z niemożnością skutecznego ograniczenia przyznanych im przez ustawę praw, powoduje, że wszelkie czynności podjęte przez nich wobec osób trzecich działających w dobrej wierze będą skuteczne i zostaną uznane za czynności likwidacyjne.

Dość szerokie uprawnienia likwidatorów są poddane kontroli wewnętrznej. Likwidatorzy, powołani przez wspólników, są zobowiązani stosować się do uchwał, natomiast likwidatorzy, którzy zostali ustanowieni przez sąd, są obowiązani stosować się do jednomyślnych uchwał, powziętych przez wspólników oraz przez osoby, które spowodowały ich ustanowienie (art. 282 K.s.h.) Ponadto, na wniosek osób mających interes prawny sąd może, z ważnych powodów, odwołać likwidatorów i ustanowić innych (art. 276 K.s.h.). Warto zauważyć, że sąd może na podstawie art. 276 § 4 K.s.h. ustanowić likwidatora spółki z ograniczoną odpowiedzialnością także wtedy, gdy nie jest to połączone z odwołaniem dotychczasowego likwidatora (uchwała SN z dnia 23.09.2010 r. sygn. III CZP 54/10).

W zakresie praw i obowiązków likwidatorzy są zrównani z członkami zarządu, czego potwierdzenie bez trudu można znaleźć w orzecznictwie sądowym (np. SN w wyroku z dnia 8.07.2008 r., II UK 341/07, w SN w wyroku z dnia 17.01.2007 r., II CSK 322/06, SN w orzeczeniu z dnia 7.05.1948 r., C I 584/46). Mniej jednolite stanowisko prezentuje judykatura w niezwykle istotnej kwestii, jaką jest odpowiedzialność likwidatorów. Nie wdając się w spór doktrynalny, należy zwrócić uwagę na uchwałę SN z dnia 28.01.2010 r. sygn. 91/09, z której wynika, że odpowiedzialność likwidatora za zobowiązania powstałe w czasie pełnienia funkcji jest tożsama z odpowiedzialnością członków zarządu. Odpowiedzialność likwidatorów ma charakter posiłkowy, osobisty, nieograniczony i solidarny. Sąd zauważył, że sytuacja likwidatora „tak różni się od sytuacji członka zarządu, jak sytuacja spółki w likwidacji od sytuacji spółki działającej”, nie ma więc powodów, by chronić go silniej, niż członka zarządu. Uchwałą z dnia 28.01.2010 r. sygn. 91/09 Sąd Najwyższy zakończył trwający od wielu lat spór w zakresie odpowiedzialności likwidatorów.

Czynności likwidacyjne      

Pierwszą czynnością, jaką powinni wykonać likwidatorzy, zaraz po powołaniu ich do pełnienia funkcji, jest sporządzenie bilansu otwarcia likwidacji. Szczegółowe zasady sporządzania bilansu reguluje ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz.U.1994 Nr 121 poz. 591 ze zm.), Kodeks w tym przedmiocie ogranicza się do trzech wymogów (art. 281 K.s.h):

  • zatwierdzenia bilansu otwarcia przez zgromadzenie wspólników,
  • zaliczenia do bilansu likwidacyjnego wszystkich składników aktywów według ich wartości zbywczej,
  • przedkładania zgromadzeniu wspólników sprawozdania z działalności likwidatorów oraz sprawozdania finansowego po upływie każdego roku obrotowego (dotyczy przypadków, gdy likwidacja trwa dłużej niż rok).

Na tym etapie Kodeks nakłada na spółkę w likwidacji obowiązek zgłoszenia likwidacji do KRS. Zgłoszenia dokonuje się na urzędowych formularzach KRS-Z61 wraz z KRS-ZR i KRS-ZK. Prawo i obowiązek zgłoszenia ma każdy z likwidatorów. Zgłoszeniu podlegają (art. 277 K.s.h.):

  • fakt otwarcia likwidacji,
  • ustanowienie likwidatorów wraz z ich imionami, nazwiskami i adresami,
  • sposób reprezentowania spółki i wszelkie w tym zakresie zmiany, nawet gdyby nie nastąpiła żadna zmiana w dotychczasowej reprezentacji spółki.

Wpis likwidatorów ustanowionych przez sąd i wykreślenie likwidatorów przez sąd odwołanych następuje z urzędu.

Następnie, likwidatorzy ogłaszają otwarcie likwidacji w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, tym samym wzywając wierzycieli do zgłoszenia swoich wierzytelności w terminie trzech miesięcy od dnia publikacji ogłoszenia. Sumy potrzebne do zaspokojenia lub zabezpieczenia znanych spółce wierzycieli, którzy się nie zgłosili lub których wierzytelności nie są wymagalne albo są sporne, należy złożyć do depozytu sądowego. Wierzyciele spółki, którzy nie zgłosili swoich roszczeń we właściwym terminie ani nie byli spółce znani, mogą żądać zaspokojenia swoich należności z majątku spółki jeszcze niepodzielonego.

Gdy już wszystkie prawne wymogi formalne zostaną wypełnione, likwidatorzy przystępują do dokonywania czynności likwidacyjnych. Odpowiedzi na pytanie, jakie konkretnie zadania (czynności likwidacyjne) przypadają do wykonania likwidatorom należy szukać w orzecznictwie. SN, w cytowanej już wyżej uchwale z dnia 28.01.2010 r. sygn. 91/09 określił, że likwidatorzy powinni zakończyć interesy bieżące spółki, ściągnąć wierzytelności, wypełnić zobowiązania i upłynnić majątek spółki. Jest to zatem „zwijanie” działalności, która nie realizuje już celu spółki. Likwidatorzy, w przeciwieństwie do członków zarządu, nie rozbudowują działalności spółki i wprawdzie podnosi się w piśmiennictwie, że mogą nawet inicjować podwyższenie kapitału zakładowego spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji, gdyby ułatwiało to wykonanie zobowiązań spółki, ale dopuszczenie możliwości podejmowania takich zadań musiałoby służyć realizowaniu dotychczasowych umów i innych zobowiązań spółki. SN w tym orzeczeniu potwierdził również, że nową działalność mogą likwidatorzy wszczynać tylko wówczas, gdy to jest potrzebne do ukończenia spraw w toku. Judykatura potwierdza naszą wcześniej postawioną tezę, że likwidatorzy mają podobne zadania jak członkowie zarządu, a różnice między nimi wynikają głównie z ograniczonej skali i perspektywy czasowej podejmowanych czynności.

 Za wyrokiem Sądu Okręgowego w Gliwicach sygn. X Ga 122/14, należy zauważyć, że w całym systemie prawa cywilnego nie można odnaleźć dodatkowych warunków jakim ma być oddana procedura likwidacyjna spółki z o.o. Likwidatorzy muszą więc podejmować działania ukierunkowane na osiągnięcie głównego celu likwidacji, jakim jest zakończenie interesów bieżących spółki. Pod pojęciem zakończenie bieżących interesów spółki należy rozumieć dopełnienie wszelkich obowiązków ciążących na spółce z mocy prawa. W pojęciu tym mieszczą się w szczególności: ściągnięcie wierzytelności, wypełnienie zobowiązań i spieniężenie majątku spółki (czynności likwidacyjne). W zakresie czynności likwidacyjnych, w ramach swoich kompetencji, likwidatorzy mogą podejmować wszelkie działania (również zaciąganie nowych zobowiązań, wszczynanie procesów sądowych), których bezpośrednim celem jest całkowite rozliczenie spółki czyli wykonanie zobowiązań i odzyskanie należności. Trzeba jednak wziąć pod uwagę, że nowe interesy spółka w likwidacji może wszczynać tylko wówczas, gdy to jest potrzebne do ukończenia spraw będących już w toku. Kolejnym ograniczeniem jest forma sprzedaży nieruchomości. Kodeks nakazuje zbycie nieruchomości w drodze publicznej licytacji. Wyjątkowo, zbycie nieruchomości może nastąpić z wolnej ręki, ale po cenie nie niższej od uchwalonej przez wspólników (art. 282 K.s.h.).

W zrozumieniu pojęcia czynności likwidacyjnych pomocny jest również wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6.08.2010 r., w sprawie sygn. I OSK 1376/09, z którego wynika, że wystąpienie przez likwidatora o wszczęcie postępowania nadzorczego dotyczącego skontrolowania prawidłowości podjęcie ostatecznej decyzji administracyjnej nie mieści się w ustawowej (…) definicji czynności likwidacyjnych. Oznacza to, że (…) likwidator nie jest umocowany (legitymowany) do składania w imieniu spółki tego rodzaju wniosków. Likwidator nie może zastępować organów spółki i występować w jej imieniu w sprawach nie związanych z jej likwidacją, a zatem wychodzących poza (…) czynności likwidacyjne sensu stricte. Likwidator ma prawo podjąć tylko takie dopuszczalne prawem działania, które mają na celu sprawne i szybkie osiągnięcie celu, w jakim został powołany, czyli zakończenie działalności spółki w likwidacji.

Rozliczenia

W zakresie czynności likwidacyjnych niewątpliwe mieści się rozliczenie likwidowanej spółki. Rozliczenie to dotyczy osób trzecich oraz wspólników. Sąd Okręgowy w Gliwicach postanowieniem z dnia 13.06.2014 r. sygn. X Ga 122/14 zauważył, że prawo nie określa warunków, jakie muszą być spełnione, dla uznania likwidacji za zakończoną. Kodeks wymienia jedynie czynności jakie powinien wykonać likwidator, natomiast ich wykonanie umożliwia dopiero podział majątku spółki. Sąd ten orzekł, że warunkiem wykreślenia likwidowanej spółki z rejestru jest zaspokojenie lub zabezpieczenie wierzycieli a w toku likwidacji aktywa muszą być co najmniej równe pasywom, a wierzyciele muszą mieć zagwarantowane zaspokojenie wierzytelności.

Gdy już wszystkie czynności likwidacyjne zostaną zakończone, zgromadzenie wspólników zatwierdza sprawozdanie finansowe sporządzone przez likwidatorów na dzień poprzedzający podział między wspólników majątku pozostałego po zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wierzycieli i po zakończeniu likwidacji (art. 288 § 1 K.s.h.). Przyjęte sprawozdanie (bilans) likwidacyjne musi zostać ogłoszone w siedzibie spółki. Celem bilansu jest przygotowanie podziału rzeczywistego majątku spółki pomiędzy wierzycieli, a po ich zaspokojeniu lub zabezpieczeniu, pozostałości tego majątku pomiędzy wspólników. Dopiero wówczas może zostać złożony wniosek o wykreślenie spółki z KRS.

Osoby trzecie są rozliczane zgodnie ze zgłoszonymi wierzytelnościami, a wspólnicy otrzymują należne im spłaty proporcjonalnie do posiadanych udziałów, chyba, że umowa spółki określa inne zasady podziału majątku. Należy jednak pamiętać, że podział między wspólników następuje z majątku pozostałego po zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wierzycieli i nie może nastąpić przed upływem sześciu miesięcy od daty ogłoszenia o otwarciu likwidacji i wezwania wierzycieli. Dopiero po upływie tego terminu wspólnicy, którzy otrzymali w dobrej wierze przypadającą na nich część majątku spółki, nie będą obowiązani do jej zwrotu w celu pokrycia należności nieujawnionych wcześniej wierzycieli.

Wyjątkową sytuację rozpatrzył SN postanowieniem z dnia 18.12.1996 r. w sprawie sygn. I CKN 20/96. SN dopuścił wykreślenie spółki z KRS, pomimo niewypełnienia wszystkich ciążących na spółce zobowiązań, gdy w toku zakończonego postępowania likwidacyjnego został spieniężony cały jej majątek. Analizując to orzeczenie, przyjąć należy, że likwidacja jest ukończona wówczas, gdy w majątku spółki nie ma już żadnych składników majątkowych i okoliczność ta została stwierdzona sprawozdaniem likwidacyjnym. W konsekwencji możliwe jest wykreślenie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z rejestru handlowego [teraz: KRS] także wtedy, jeżeli nie ma ona majątku pozwalającego na wypełnienie w toku postępowania likwidacyjnego wszystkich jej zobowiązani i pozostaną one niezaspokojone. Z późniejszego orzeczenia SN z dnia 20.09.2007r. w sprawie sygn. II CS 240/07 wynika, że w samym istnieniu spółki nie można upatrywać możliwości zaspokojenia wierzycieli. Zdaniem Sądu Najwyższego, w takiej sytuacji przyjęcie odmiennego stanowiska [kryterium nierozliczonych wierzycieli] oznaczałoby utrzymywanie na rynku „martwego” podmiotu gospodarczego. Z cytowanego orzeczenia jednoznacznie wynika, że nie zasługuje na aprobatę pogląd, jakoby wykreślenie Spółki z rejestru prowadziło do zwolnienia jej z zobowiązań, bez potrzeby zaspokojenia wierzycieli. Gdyby zaspokojenie wierzycieli traktować jako warunek zakończenia likwidacji, a tym samym negatywną przesłankę wykreślenia Spółki z rejestru, to oznaczałoby to utrzymywanie jej bytu, mimo całkowitej utraty zdolności uczestniczenia w działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku jakichkolwiek perspektyw, co do możliwości wywiązania się z zobowiązań.

Jak już wyżej wspominaliśmy, wniosek o wykreślenie spółki z KRS, nie może zostać złożony przed upływem 6 miesięcy od ogłoszenia postanowienia o otwarciu likwidacji i wezwania wierzycieli. Jeżeli zgromadzenie wspólników zwołane w celu zatwierdzenia sprawozdania likwidacyjnego nie odbyło się z powodu braku kworum, likwidatorzy powinni złożyć wniosek o wykreślenie spółki z KRS bez zatwierdzenia sprawozdania przez zgromadzenie wspólników (art. 288 § 2 K.s.h.).

Po wykreśleniu spółki z rejestru sądowego, pozostają po spółce tylko księgi i dokumenty, które powinny być oddane na przechowanie osobie wskazanej w umowie spółki lub uchwale wspólników, a w przypadku braku takiego wskazania – wyznaczonej przez sąd rejestrowy. Księgi i dokumenty, po uzyskaniu upoważnienia sądu rejestrowego, mogą być udostępniane wspólnikom i osobom mającym w tym interes prawny.

W chwili uprawomocnienia się postanowienia zarządzającego wykreślenie podmiotu z KRS spółka (Sp. z o.o.) traci osobowość prawną, a więc ustaje jej byt prawny. Likwidatorzy tracą prawo reprezentowania podmiotu w obrocie prawnym.

Na koniec wypada wspomnieć jeszcze o uzasadnieniu uchwały SN z dnia 29 stycznia 2007 r. sygn. III CZP 143/06, w której sąd odpowiedział na następujące pytanie prawne: co zrobić w przypadku, gdy po likwidacji i wykreśleniu z rejestru przedsiębiorców spółki z ograniczoną odpowiedzialnością okaże się, że istnieje należący do tej spółki majątek, który nie został objęty likwidacją? Sąd Najwyższy w cytowanej uchwale stwierdził, że opisana w zagadnieniu prawnym sytuacja, nosi cechy patologii prawnej i nie jest uregulowana bezpośrednio przepisami prawa cywilnego. Sąd Najwyższy stwierdził, że w sytuacji gdy po wykreśleniu z rejestru spółki z ograniczoną odpowiedzialnością okaże się, że pozostała po niej część majątku nieobjęta likwidacją, dopuszczalne jest ustanowienie likwidatora w celu dokończenia likwidacji. Uchwała zakończyła spór doktrynalny wynikający z różnicy poglądów, co do charakteru prawnego (deklaratoryjny contra konstytutywny) i konsekwencji wykreślenia spółki z KRS.

Zagadnienie jakiemu podmiotowi przysługuje prawo do majątku ujawnionego już po wykreśleniu spółki handlowej z rejestru przedsiębiorców, stanowiło już wcześniej przedmiot wypowiedzi Sądu Najwyższego. W orzeczeniu z dnia 26.05.1936 r. sygn. II C 331/36, Sąd Najwyższy wraził pogląd, że majątek spółki z ograniczoną odpowiedzialnością ujawniony dopiero po zakończeniu postępowania likwidacyjnego i po wykreśleniu spółki z rejestru handlowego [obecnie KRS], a nie objęty likwidacją, należy ex lege do wspólników. Sąd Najwyższy argumentował, że brak w kodeksie handlowym [obecnie Kodeksie spółek handlowych] przepisu dotyczącego przynależności majątku spółki ujawnionego dopiero po jej wykreśleniu z rejestru handlowego nie pozwala na przyjęcie, że majątek ten nie należy do nikogo. Skoro w sytuacji prawidłowo przeprowadzonej likwidacji spółki majątek przypadłby wspólnikom, to wykreślenia spółki z rejestru nie można traktować w kategorii zdarzenia powodującego wygaśnięcie przysługującego wspólnikom prawa do majątku spółki.

Stanowisko SN z 1936 r., że nieobjęcie części majątku spółki handlowej postępowaniem likwidacyjnym oznacza, że formalne jego zakończenie było przedwczesne i wymaga kontynuacji przez ponowne powołanie likwidatora, nie zostało jak dotąd w orzecznictwie ani przepisach zakwestionowane.

W pierwszej części tego artykułu omówiliśmy procedurę likwidacyjną spółki kapitałowej na skutek uchwały podjętej przez wspólników. W drugiej części zajmiemy się likwidacją na skutek ogłoszenia upadłości podmiotu. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę, że są to dwie różne sytuacje prawne, dwa odrębne tryby postępowania dokonywane w tym samym celu – likwidacji spółki. Z pośród bogatego orzecznictwa w tym zakresie wymienimy wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 13.06.2014 r., sygn. X Ga 122/14, z którego wynika, że nie można (…) uzależniać procedury zmierzającej do wykreślenia podmiotu w likwidacji z rejestru KRS od uprzednio wszczętej procedury przewidzianej w prawie upadłościowym i naprawczym. Są to bowiem dwie różne i niezależne od siebie procedury zmierzające do przewidzianego prawem zakończenia bytu prawnego podmiotu. Jeżeli dodatkowo z dokumentacji księgowej wynika, iż w spółce brak środków to wszczynanie dodatkowo procedury upadłościowej byłoby niczym nie uzasadnionym mnożeniem postępowań, których wynik na chwilę składania samego wniosku jest oczywisty.

Likwidacja spółki kapitałowej na skutek ogłoszenia upadłości

Upadłość jest egzekucją uniwersalną. W przeciwieństwie do egzekucji syngularnej, w której wierzyciel dochodzi swojego roszczenia wobec dłużnika u komornika na podstawie tytułu wykonawczego. Tak wynika z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 27.05.1993 r., sygn. III CZP 61/93. W orzecznictwie ugruntował się pogląd, że upadłość można ogłosić tylko wówczas, gdy istnieje co najmniej dwóch wierzycieli.

W polskim systemie prawnym zagadnienia upadłości reguluje ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. 2003 nr 60 poz. 535 ze zm., dalej: PUiN albo ustawa). Ustawa ta wyróżnia dwa tryby postępowania upadłościowego:

  • upadłość z możliwością zawarcia układu z wierzycielami – tzw. upadłość układowa,
  • upadłość obejmująca likwidację majątku upadłego – tzw. upadłość likwidacyjna.

PUiN dopuszcza możliwość zmiany trybu postępowania upadłościowego, jeżeli w toku prowadzonego postępowania okaże się, że taka zmiana jest uzasadniona, np. interesem wierzycieli.

Ze względu na temat artykułu (likwidacje spółek kapitałowych) nie będziemy się zajmować szczegółowo upadłością układową, której nadrzędnym celem nie jest likwidacja, a umożliwienie dalszego funkcjonowania spółki w obrocie gospodarczym, poprzez zawarcie układu czyli osiągnięcie porozumienia z wierzycielami co do spłaty zobowiązań przy częściowym umorzeniu należności i odroczeniu spłaty. Nadmienimy tylko, że upadłość układowa może zostać zamieniona na likwidacyjną, w przypadku, gdy układ nie zostanie zawarty albo sąd go nie zatwierdzi. Ponadto, zgodnie z wyrokiem z dnia 19.11.2009 r., wydanym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, sygn. I SA/Gl 438/09 fakt wszczęcia i niezakończenia postępowania układowego nie zwalnia członków zarządu spółki z o.o. z obowiązku zgłoszenia wniosku o jej upadłość, jeżeli w toku postępowania układowego wystąpią ustawowe przesłanki postawienia dłużnika, tj. spółki kapitałowej, w stan upadłości.

Celem upadłości likwidacyjnej jest sprzedaż majątku niewypłacalnego przedsiębiorcy i zaspokojenie roszczeń wierzycieli z pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży. Ten rodzaj upadłości będzie przedmiotem naszych rozważań, stąd użycie w dalszej części tekstu słowa „upadłość” będzie się odnosiła wyłącznie do upadłości likwidacyjnej.

Upadłość oznacza stan niewypłacalności dłużnika, czyli stan kiedy dłużnik utracił płynność finansową przez co stał się niewypłacalny (art. 11 PUiN). Przesłanką ogłoszenia upadłości jest więc niewypłacalność dłużnika. W prawie upadłościowym z 1934 r., pod pojęciem „niewypłacalność” rozumiano zaprzestanie płacenia długów. Definicja taka funkcjonuje jeszcze w tzw. powszechnym rozumieniu prawa. W celu wyeliminowania intuicyjnych interpretacji pojęcia dłużnika niewypłacalnego w styczniu 2016 r. do PUiN wprowadzona została regulacja definiująca go jako podmiot, który utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Natomiast definicję pojęcie wymagalności roszczenia, znaleźć można w uzasadnieniu orzeczenia SN z dnia 12.02.1991 r. sygn. III CRN 500/90. Wymagalność roszczenia jest to stan, w którym wierzyciel ma prawną możliwość żądania zaspokojenia przysługującej mu wierzytelności. W judykaturze przyjmuje się, że wymagalne zobowiązania pieniężne to są te zobowiązania, których termin wykonania już minął zaś wierzyciele nie wyrazili zgody na zwłokę w świadczeniu. W przypadku, gdy termin wykonania zobowiązania nie był oznaczony to wymagalność następuje niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania tego zobowiązania (art. 445 kc).

Przyczyny niewypłacalności przedsiębiorców prowadzących interesy w gospodarce rynkowej są różne. Czasami przyczyną jest zwykła niegospodarność czy nieudolność przedsiębiorcy, albo błędy w zarządzaniu. Czasami niewypłacalność jest skutkiem zaistnienia nieprzewidzianych i niezawinionych przez przedsiębiorcę zdarzeń. Biorąc jednak pod uwagę, że przedsiębiorca nie działa w izolacji, a jest częścią „machiny rynkowej”, ogłoszenie upadłości przedsiębiorcy zawsze jest zjawiskiem niekorzystnym, wręcz szkodliwym społecznie. Dzieje się tak dlatego, że prowadząc działalność przedsiębiorca nawiązuje różne stosunki gospodarcze i prawne o charakterze majątkowym z wieloma innymi podmiotami gospodarczymi. Jego niewypłacalność powoduje więc zerwanie tych zależności i zachwianie funkcjonującej „machiny” co wywołuje negatywne konsekwencje u wszystkich powiązanych podmiotów. (za: Z. Świeboda, Prawo upadłościowe i naprawcze. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004).

Stan niewypłacalności uzasadniający złożenie wniosku o upadłość musi jednak nosić znamiona trwałości. Również w tym zakresie zmiany w PUiN obowiązujące od stycznia 2016 r., rozwiewają dotychczasowe wątpliwości. Wiadomo już, że spółka kapitałowa jest niewypłacalna, gdy jej zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jej majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający 24 miesiące. Ustawa wprowadza także domniemanie prawne, pozwalające uznać, że zobowiązania pieniężne dłużnika przekraczają wartość majątku, jeżeli zgodnie z bilansem przekraczają wartość jego aktywów, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający 24 miesiące (art. 11 pkt. 5 PUiN). Do wartości zobowiązań nie wlicza się rezerw oraz zobowiązań wobec jednostek powiązanych.

Wniosek i co dalej?

Jeżeli zachodzą ustawowe przesłanki, dłużnik ma obowiązek złożyć wniosek o upadłość do sądu właściwego miejscowo dla głównego ośrodka podstawowej działalności dłużnika, czyli miejsca, w którym dłużnik regularnie zarządza swoją działalnością o charakterze ekonomicznym i które jako takie jest rozpoznawalne dla osób trzecich. W przypadku spółek, głównym ośrodkiem podstawowej działalności jest siedziba przedsiębiorstwa (art. 19 PUiN). Jak wynika z wyroku SN z dnia 11.03.1998 r. sygn. III CKN 410/97 wcześniejsze wszczęcie i kontynuacja likwidacji majątku spółki w czasie trwania postępowania o ogłoszenie upadłości pozostaje bez wpływu na właściwość miejscową sądu upadłościowego.

Wniosek o ogłoszenie upadłości mogą złożyć osoby wymienione w ustawie, czyli przede wszystkim dłużnik albo każdy z jego wierzycieli osobistych. W przypadku spółek kapitałowych obowiązek ten spoczywa na każdym, kto na podstawie ustawy lub umowy spółki ma prawo do prowadzenia spraw dłużnika i do jego reprezentowania, samodzielnie lub łącznie z innymi osobami.  

Dłużnik ma 30 dni na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Termin ten liczy się od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości (niewypłacalność). Niezgłoszenie w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości uprawnia wierzycieli do wystąpienia z roszczeniem do zarządu spółki (art. 299 K.s.h.). W przypadku spółek, odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną wskutek niezłożenia wniosku w terminie ponoszą osoby zobowiązane do jego złożenia. Osoby te mogą uwolnić się od odpowiedzialności jeżeli wykażą, że w ustawowym terminie otwarto postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu.

 Odpowiedzialność odszkodowawcza za niewykonanie obowiązku złożenia wniosku o upadłość w terminie, jest zależna od wykazania przez wierzyciela, że w wyniku tego zaniechania od dłużnika nic nie można uzyskać, albo zmniejszył się majątek masy upadłościowej i wskutek tego osoby uczestniczące w podziale funduszów masy bądź nic nie uzyskały, bądź otrzymały mniej niż na nich pierwotnie przepadało, gdyby wniosek został złożony we właściwym czasie. Tak wynika z wciąż aktualnego orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 9.09.1938 r. sygn. C.I. 213/38.

Ustawa przewiduje jeszcze trzy szczególne przypadki podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Pierwszym jest kurator ustanowiony na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 2013 r. poz. 1203, z późn. zm.). Drugi dotyczy dłużnika, któremu została udzielona pomoc publiczna o wartości przekraczającej 100 000 euro. W tym przypadku uprawnionym do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości jest organ udzielający pomocy. Trzeci przypadek dotyczy dłużnika, wobec którego prowadzona jest egzekucja przez zarząd przymusowy albo przez sprzedaż przedsiębiorstwa, na podstawie Kodeksu postępowania cywilnego − zarządca ustanowiony w tym postępowaniu.

Wniosek o ogłoszenie upadłości musi spełniać ustawowe wymogi formalne. W przypadku spółek kapitałowych są nimi następujące dane (art. 22 PUiN):

  • nazwa dłużnika numer w Krajowym Rejestrze Sądowym, adres siedziby,
  • imiona i nazwiska reprezentantów spółki w tym likwidatorów, jeżeli są ustanowieni,

ponadto PUiN wymaga wskazania:

  • miejsca, w którym znajduje się główny ośrodek podstawowej działalności dłużnika,
  • okoliczności, które uzasadniają wniosek i ich uprawdopodobnienie,
  • czy dłużnik jest uczestnikiem podlegającego prawu polskiemu lub prawu innego państwa członkowskiego systemu płatności lub systemu rozrachunku papierów wartościowych w rozumieniu ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. o ostateczności rozrachunku w systemach płatności i systemach rozrachunku papierów wartościowych oraz zasadach nadzoru nad tymi systemami (Dz. U. z 2013 r. poz. 246 i 1036) lub niebędącym uczestnikiem podmiotem prowadzącym system interoperacyjny w rozumieniu tej ustawy,
  • czy dłużnik jest spółką publiczną w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1382).

Dłużnik, do wniosku powinien dołączyć oświadczenie o prawdziwości danych zawartych we wniosku oraz (art. 23 PUiN):

  • aktualny wykaz majątku z szacunkową wyceną jego składników,
  • bilans sporządzony przez dłużnika dla celów postępowania, na dzień przypadający w okresie trzydziestu dni przed dniem złożenia wniosku,
  • spis wierzycieli z podaniem ich adresów i wysokości wierzytelności każdego z nich oraz terminów zapłaty, a także listę zabezpieczeń dokonanych przez wierzycieli na jego majątku wraz z datami ich ustanowienia,
  • oświadczenie o spłatach wierzytelności lub innych długów dokonanych w terminie sześciu miesięcy przed dniem złożenia wniosku,
  • spis podmiotów zobowiązanych majątkowo wobec dłużnika wraz z adresami, z określeniem wierzytelności, daty ich powstania i terminów zapłaty,
  • wykaz tytułów egzekucyjnych oraz tytułów wykonawczych przeciwko dłużnikowi,
  • informacje o postępowaniach dotyczących ustanowienia na majątku dłużnika hipotek, zastawów, zastawów rejestrowych, zastawów skarbowych i hipotek morskich oraz innych obciążeń podlegających wpisowi w księdze wieczystej lub w rejestrach, jak również o prowadzonych innych postępowaniach sądowych, administracyjnych, sądowoadministracyjnych oraz przed sądami polubownymi dotyczących majątku dłużnika,
  • informacje o miejscach zamieszkania reprezentantów spółki lub osoby prawnej oraz likwidatorów, jeżeli są ustanowieni.

Jeżeli dłużnik nie może dołączyć do wniosku o ogłoszenie upadłości wymaganych prawem dokumentów, powinien podać przyczyny ich niedołączenia oraz je uprawdopodobnić. W przypadku, gdy wniosek o ogłoszenie upadłości zgłasza wierzyciel, powinien on we wniosku uprawdopodobnić swoją wierzytelność.

Wniosek o ogłoszenie upadłości podlega opłacie w wysokości jednokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w trzecim kwartale roku poprzedniego, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego (art. 22a PUiN).

Postępowanie upadłościowe

Po złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości zostaje wszczęte sądowe postępowanie o ogłoszenie upadłości, którego uczestnikami są wnioskodawca oraz dłużnik. Na czas postępowania o ogłoszenie upadłości sąd może, na wniosek albo z urzędu, dokonać zabezpieczenia majątku dłużnika. Zabezpieczenie będzie skuteczne do chwili objęcia majątku upadłego dłużnika w zarząd przez syndyka. Postanowienia oraz zarządzenia wydane w postępowaniu w przedmiocie ogłoszenia upadłości zamieszcza się w Centralnym Rejestrze Restrukturyzacji i Upadłości.

W terminie dwóch miesięcy od dnia złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości sąd może:

  • postanowić o ogłoszeniu upadłości,
  • postanowić o umorzeniu postępowania o ogłoszenie upadłości. Dzieje się tak wtedy, gdy majątek dłużnika (masa upadłościowa) nie pokryje nawet kosztów postępowania. Ocena, czy majątek niewypłacalnego dłużnika pokryje koszty postępowania należy do sądu. Osoby zobowiązane nie mogą na tej podstawie zaniechać złożenia wniosku – za wyrokiem SN z dnia 19.06.1996 r. sygn. III CZP 66/96,
  • oddalić wniosek o ogłoszenie upadłości w razie stwierdzenia, że majątek dłużnika jest obciążony hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub hipoteką morską w takim stopniu, że pozostały jego majątek nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania. Sama sporność należności wierzyciela – wnioskowy nie stanowi podstawy do oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Tak stwierdził SN z dnia 29.02.1936 r. sygn. C II 2907/35.

Sąd może oddalić wniosek o ogłoszenie upadłości, również gdy stwierdzi, że nie zachodzi zagrożenie utraty przez dłużnika zdolności do wykonywania jego wymagalnych zobowiązań pieniężnych w niedługim czasie. Tak samo sąd postąpi z wnioskiem złożonym przez wierzyciela, jeżeli dłużnik wykaże, że wierzytelność ma w całości charakter sporny, a spór zaistniał między stronami przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości. Sąd nie oddali jednak wniosku, jeżeli spowodowałoby to pokrzywdzenie wierzycieli, chyba, że jest oczywiste, że majątek niewypłacalnego dłużnika wystarczy co najwyżej na zaspokojenie kosztów postępowania.

W tym miejscu warto zaznaczyć, że jeżeli w toku postępowania w trybie upadłości likwidacyjnej zostanie uprawdopodobnione, że w drodze układu wierzyciele zostaną zaspokojeni w wyższym stopniu, niż w drodze postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku dłużnika, sąd ogłosi upadłość dłużnika z możliwością zawarcia układu.

Jeżeli sąd wydaje postanowienie o ogłoszeniu upadłości. W postanowieniu tym sąd określa dane identyfikacyjne dłużnika oraz w szczególności (art. 51 PUiN):

  • wzywa wierzycieli upadłego do zgłoszenia wierzytelności w terminie trzydziestu dni od dnia obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości w Centralnym Rejestrze Restrukturyzacji i Upadłości,
  • wzywa osoby, którym przysługują prawa oraz prawa osobiste i roszczenia ciążące na nieruchomości należącej do upadłego, jeżeli nie zostały ujawnione przez wpis w księdze wieczystej, do ich zgłoszenia w terminie trzydziestu dni od dnia obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości w Centralnym Rejestrze Restrukturyzacji i Upadłości pod rygorem utraty prawa powoływania się na nie w postępowaniu upadłościowym,
  • wyznacza sędziego-komisarza, jego zastępcę oraz syndyka.

Postępowanie upadłościowe zostaje otwarte.

Nowość w prawie – tzw. likwidacja przygotowana.

Od stycznia 2016 r. w PUiN obowiązuje instytucja przygotowanej likwidacji. Jest to nowa całkiem instytucja w polskim prawie upadłościowym, polegająca na tym, że do wniosku o ogłoszenie upadłości podmiot zgłaszający dołącza wniosek o zatwierdzenie warunków sprzedaży przedsiębiorstwa dłużnika, jego zorganizowanej części albo składników majątkowych stanowiących znaczną część przedsiębiorstwa. Wyłączeniu z wniosku o zatwierdzenie warunków sprzedaży przedsiębiorstwa podlegają składniki majątkowe objęte zastawem rejestrowym, w przypadkach, gdy umowa o ustanowienie zastawu rejestrowego przewiduje przejęcie przedmiotu zastawu albo jego sprzedaż na podstawie art. 24 ustawy z dnia 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (Dz. U. z 2009 r. Nr 67, poz. 569, z późn. zm.). Mienie zastawione może zostać sprzedane jedynie po uzyskaniu pisemnej zgody zastawnika.

Składając wniosek o zatwierdzenie warunków sprzedaży przedsiębiorstwa należy pamiętać o dołączeniu opisu i oszacowania składników majątkowych objętych wnioskiem. Oszacowanie musi być sporządzone przez osobę wpisaną na listę biegłych sądowych. Wniosek musi też zawierać warunki sprzedaży przez wskazanie co najmniej ceny i nabywcy. PUiN dopuszcza wydanie przedsiębiorstwa nabywcy z dniem ogłoszenia upadłości dłużnika. W takim przypadku do wniosku dołącza się dowód wpłaty pełnej ceny na rachunek depozytowy sądu.

Wniosek o zatwierdzenie warunków sprzedaży przedsiębiorstwa, dla swej ważności, wymaga akceptacji sądowej, wydawanej jedynie dla wniosków, w których cena sprzedaży jest wyższa od kwoty możliwej do uzyskania w postępowaniu upadłościowym przy likwidacji na zasadach ogólnych, pomniejszonej o koszty postępowania, konieczne do poniesienia w związku z likwidacją w takim trybie. Sąd może zaakceptować wniosek również wtedy, gdy cena jest zbliżona do kwoty obliczonej w powyższy sposób, jeżeli przemawia za tym ważny interes publiczny lub możliwość zachowania przedsiębiorstwa dłużnika.

W przypadku uwzględnienia (zaakceptowania) wniosku, sąd w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości zatwierdzi warunki sprzedaży przedsiębiorstwa i określi co najmniej cenę oraz nabywcę mienia będącego przedmiotem sprzedaży. Na warunkach określonych w postanowieniu sądu syndyk, w terminie 30 dni od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia, zawiera umowę sprzedaży przedsiębiorstwa. Wydanie przedsiębiorstwa nabywcy następuje bezpośrednio do jego rąk, przy udziale syndyka. Do czasu uprawomocnienia się postanowienia zatwierdzającego warunki sprzedaży przedsiębiorstwa i zawarcia umowy sprzedaży nabywca zarządza zakupionym majątkiem w granicach zwykłego zarządu na własne ryzyko i odpowiedzialność.

Ustawodawca przewidział także przypadki losowe. Jeżeli więc, już jeżeli po wydaniu postanowienia zatwierdzającego warunki sprzedaży przedsiębiorstwa ujawnione zostaną nowe okoliczności, albo zajdą zmiany, mające istotny wpływ na wartość składników majątkowych podlegających sprzedaży (wahania wartości, prawa osób trzecich), syndyk może złożyć do sądu wniosek o uchylenie lub zmianę postanowienia zatwierdzającego warunki sprzedaży. Czas na złożenie takiego wniosku jest równy czasowi przewidzianemu na zawarcie umowy sprzedaży (30 dni).

Masa upadłościowa

W zwykłym trybie postępowania upadłościowego, decydujące znaczenie dla wszystkich podejmowanych czynności prawnych ma dzień wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Jest to tzw. data upadłości. Z tym dniem dłużnik staje się upadłym, a jego majątek – masą upadłościową i służy zaspokojeniu wierzycieli (art. 61 PUiN). W skład masy upadłości wchodzi majątek należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości oraz nabyty przez upadłego w toku postępowania upadłościowego. Od daty upadłości spółka kapitałowa występuje w obrocie pod dotychczasową firmą z dodaniem oznaczenia „w upadłości”. Postanowienie o ogłoszeniu upadłości zostaje podane do wiadomości publicznej. Skutkiem postanowienia jest również otwarcie postępowania upadłościowego, którego stronami są: upadły oraz uprawnieni wierzyciele. Czynności postępowania wykonuje wyznaczony sędzia-komisarz (art. 151 PUiN).

W pierwszej kolejności sąd powołuje syndyka, czyli zarządcę masy upadłościowej (art. 156 PUiN). Upadły jest obowiązany wskazać i wydać syndykowi cały swój majątek, a także wydać dokumenty dotyczące swojej działalności, majątku oraz rozliczeń. Chodzi tu w szczególności o księgi rachunkowe i inne ewidencje prowadzone dla celów podatkowych oraz korespondencję. Wykonanie tego obowiązku upadły potwierdza w pisemnym oświadczeniu, składanym sędziemu-komisarzowi. Syndyk z chwilą objęcia masy upadłościowej przejmuje na siebie obowiązek zarządu nią i zabezpieczenia przed zniszczeniem, uszkodzeniem lub wybiórczą spłatą zobowiązań. Upadły jest obowiązany do udzielać sędziemu-komisarzowi i syndykowi wszelkich potrzebnych wyjaśnień dotyczących masy upadłościowej (art. 57 PUiN) i w zasadzie nic więcej nie może. Czynności prawne upadłego dotyczące mienia wchodzącego do masy upadłości są bowiem nieważne (art. 77 PUiN). Ustawa przyznaje sędziemu – komisarzowi prawo ukarania upadłego grzywną w przypadku gdyby uchylał się on od współdziałania albo podejmował działania mające na celu ukrycie majątku (obciążenia pozornymi zobowiązaniami, ukrycie składników majątkowych itp.).

Widzimy więc, że głównym skutkiem ogłoszenia upadłości jest utrata przez upadłego prawa zarządu oraz możliwości korzystania i rozporządzania mieniem wchodzącym do masy upadłościowej (art. 75 PUiN). Tak też wynika z wyroku SN z dnia 12.05.2000 r. sygn. V CKN 1029/00, w którym czytamy, że czynność prawna upadłego dotycząca (…) mienia wchodzącego do masy upadłościowej, wobec upadłego, który utracił prawo zarządu, jest nieważna z mocy prawa. Dlatego spełnienie świadczenia do rąk upadłego dokonane po obwieszczeniu o ogłoszeniu upadłości w Centralnym Rejestrze Restrukturyzacji i Upadłości nie zwalnia z obowiązku spełnienia świadczenia do masy upadłości. Uwolnić się od ponownej spłaty można tylko wtedy, gdy równowartość świadczenia została przekazana przez upadłego do masy upadłości (art. 78 PUiN).

Ogłoszenie upadłości zmienia całą sferę majątkową dłużnika. Wszystkie niewymagalne jeszcze zobowiązania pieniężne stają się natychmiast wymagalne, a zobowiązania majątkowe niepieniężne zamieniają się na zobowiązania pieniężne i z tym dniem stają się płatne. Zgodnie z uchwałą SN z dnia 15.03.1960 r. sygn. 3 CO 33/59 wydanie przez sąd postanowienia o ogłoszeniu upadłości nie ma wpływu na bieg terminu przedawnienia wierzytelności przysługujących upadłemu. Inaczej jest w tylko stosunku do zobowiązań podatkowych.

Jak już wyżej wyjaśnialiśmy, upadłość wprowadza spore zamieszanie w trybach machiny rynkowej. Stąd niezwykle istotna jest kwestia ochrony praw wierzycieli. SN w wyroku z dnia 29.03.1976 r. sygn. VI CR 62/76 potwierdził, że masa upadłościowa służy wyłącznie zaspokojeniu długów upadłego i nie może być, poza postępowaniem upadłościowym, skutecznie przeniesiona na inną osobę. Ustawa w tym zakresie posiłkuje się instytucją bezskuteczności, polegającą na tym, że czynności prawne dokonane przez dłużnika (upadłego) w zakresie rozporządzenia majątkiem (masą upadłościową) w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, są bezskuteczne z mocy prawa. Bezskuteczności nie konwaliduje ani forma ugody sądowej, ani uznanie powództwa, ani zrzeczenie się roszczenia. Bezskuteczność obejmuje te czynności, które zostały dokonane nieodpłatnie oraz odpłatnie, gdy wartość świadczenia upadłego przewyższa w rażącym stopniu wartość świadczenia otrzymanego przez upadłego lub zastrzeżonego dla upadłego lub dla osoby trzeciej (art. 127 PUiN).

Bezskuteczne są również zabezpieczenie i zapłata długu niewymagalnego dokonane przez upadłego w ciągu 6 miesięcy przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Bezskuteczny jest także przelew wierzytelności przyszłej, jeżeli wierzytelność ta powstanie dopiero po ogłoszeniu upadłości. PUiN wprowadzając zasadę bezskuteczności, jednocześnie zabezpiecza też prawa osób, które otrzymały zapłatę lub zabezpieczenie. Kontrahenci upadłego mogą dochodzić w sądzie uznania dokonanych czynności za skuteczne. Sąd przyzna im racje, jeśli udowodnią, że nie wiedzieli o istnieniu podstawy do ogłoszenia upadłości. Niewiedza taka musi być niezawiniona i zachodzić w czasie dokonywania czynności.

Bezskutecznością są objęte również czynności dokonane przez upadłego będącego spółką:

  • że spółka, w której upadły jest członkiem zarządu albo jedynym wspólnikiem oraz ze spółkami, w których osoby te są członkami zarządu lub jedynymi wspólnikami lub akcjonariuszami,
  • z inną spółką, jeżeli jedna z nich była spółką dominującą, a także jeżeli ta sama spółka jest spółką dominującą w stosunku do upadłego i drugiej strony czynności.

Fakultatywnie, sędzia – komisarz z urzędu lub na wniosek syndyka, uzna za bezskuteczne:

  • czynności prawne odpłatne dokonane przez upadłego w terminie 6 miesięcy przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości z małżonkiem, krewnym lub powinowatym w linii prostej, krewnym lub powinowatym w linii bocznej do drugiego stopnia włącznie oraz z osobą pozostającą z upadłym w faktycznym związku, prowadzącą z nim wspólnie gospodarstwo domowe albo z przysposobionym lub przysposabiającym, chyba że druga strona czynności wykaże, że nie doszło do pokrzywdzenia wierzycieli,
  • obciążenia majątku upadłego hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym lub hipoteką morską, jeżeli upadły nie był dłużnikiem osobistym zabezpieczonego wierzyciela, a obciążenie to zostało ustanowione w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości i w związku z jego ustanowieniem upadły nie otrzymał żadnego świadczenia,
  • kary umowne zastrzeżone na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane przez upadłego lub jeżeli kara umowna jest rażąco wygórowana.

Skutkiem bezskuteczności jest konieczność zwrotu. Czyli to, co wskutek czynności uznanej za bezskuteczną ubyło z majątku upadłego lub do niego nie weszło, musi wrócić do masy upadłości. Zasadą jest tu oddanie rzeczy w naturze. Nie istnieje obowiązek wydania w zamian rzeczy utraconych odpowiedniej ilości rzeczy tego samego gatunku. Tak też wynika z wyroku SN z dnia 31.01.1959 r. sygn. 4 CR 350/58: brak możliwości zwrotu w naturze skutkuje koniecznością zwrotu równowartość w pieniądzu.

Czynności upadłościowe

Syndyk rozpoczyna działania od ustalenia składu masy upadłości czyli sporządzenia spisu inwentarza i spisu należności (art. 69 PUiN). Następnie, w ciągu 30 dni, syndyk opracowuje plan likwidacyjny, zawierający sposoby sprzedaży składników majątku upadłego. W planie likwidacyjnym syndyk określa proponowane sposoby sprzedaży składników majątku upadłego, termin takiej sprzedaży, preliminarz wydatków oraz ekonomiczne uzasadnienie dalszego prowadzenia działalności gospodarczej (art. 306 PUiN).

Po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu (art. 144 PUiN). Postępowanie takie w sprawie wszczętej przeciwko upadłemu przed dniem ogłoszenia upadłości o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości, może być podjęte przeciwko syndykowi tylko w przypadku, gdy w postępowaniu upadłościowym wierzytelność ta po wyczerpaniu trybu określonego ustawą nie zostanie umieszczona na liście wierzytelności.

Postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku wchodzącego w skład masy upadłościowej, wszczęte przed dniem ogłoszenia upadłości, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości. Po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości postępowanie zostanie umorzone z mocy prawa.

Zadaniem syndyka jest likwidacja masy upadłościowej. Syndyk powinien doprowadzić do zakończenia likwidacji w ciągu 6 miesięcy od dnia ogłoszenia upadłości. W tym celu syndyk sprzedaje przedsiębiorstwo upadłego w całości lub w zorganizowanych częściach, zbywa nieruchomości i ruchomości, egzekwuje wierzytelności od dłużników upadłego i wykonuje inne prawa majątkowe upadłego. Fundusze masy upadłościowej obejmują sumy uzyskane z likwidacji masy upadłości oraz dochód uzyskany z prowadzenia lub wydzierżawienia przedsiębiorstwa upadłego, a także odsetki od tych sum zdeponowanych w banku (art. 335 PUiN). Wszelkie sumy uzyskane ze sprzedaży w postępowaniu egzekucyjnym składników majątkowych obciążonych rzeczowo traktuje się w postępowaniu upadłościowym jak sumy uzyskane z likwidacji obciążonych rzeczowo składników masy upadłości.

Zaspokojeniu z masy upadłościowej podlegają wierzytelności zgłoszone sędziemu – komisarzowi. Wyjątkiem są należności z tytułu stosunku pracy, które nie wymagają zgłaszania, są umieszczane na liście wierzytelności z urzędu (art. 237 PUiN). Jak już wyjaśnialiśmy wyżej, w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości sąd m. in. wzywa wierzycieli upadłego do zgłoszenia wierzytelności w terminie trzydziestu dni od dnia obwieszczenia. Wierzyciela zgłaszają swoje wierzytelności pisemnie, a od stycznia 2016 r. mogą tego dokonać również za pośrednictwem Centralnego Rejestru Restrukturyzacji i Upadłości.

Nie później niż w terminie 2 miesięcy od upływu okresu przewidzianego do zgłaszania wierzytelności, po sprawdzeniu zgłoszonych wierzytelności, syndyk sporządza listę wierzytelności, obejmującą wszystkich zgłoszonych wierzycieli, według kategorii zaspokojenia. Kategorie są cztery. W kategorii pierwszej mieszczą się w szczególności należności ze stosunku pracy, należności alimentacyjne oraz renty z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci i renty z tytułu zamiany uprawnień objętych treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę, przypadające za trzy ostatnie lata przed ogłoszeniem upadłości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Do kategorii drugiej należą inne należności, niepodlegające zaspokojeniu w innych kategoriach, w szczególności podatki i inne daniny publiczne oraz pozostałe należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W kategorii trzeciej mieszczą się odsetki od należności ujętych w wyższych kategoriach w kolejności, w jakiej podlega zaspokojeniu kapitał, a także sądowe i administracyjne kary grzywny oraz należności z tytułu darowizn i zapisów. Do kategorii czwartej wprowadzono należności wspólników albo akcjonariuszy z tytułu pożyczki lub innej czynności prawnej o podobnych skutkach, w szczególności dostawy towaru z odroczonym terminem płatności, dokonanej na rzecz upadłego będącego spółką kapitałową w okresie 5 lat przed ogłoszeniem upadłości, wraz z odsetkami.

Syndyk sporządza planu podziału masy upadłości i na jego podstawie dokonuje podziału funduszów. Wypłaty następują jednorazowo albo kilkakrotnie w miarę postępów likwidacji. W planie podziału syndyk w szczególności określa sumę podlegającą podziałowi, wymienia wierzytelności i prawa osób uczestniczących w podziale oraz określa kwoty, jakie każdemu z uczestników przypada z podziału (art. 347 PUiN). Po wykonaniu ostatecznego planu podziału, albo w przypadku, gdy w toku postępowania wszyscy wierzyciele zostali zaspokojeni, sąd stwierdza zakończenie postępowania upadłościowego (art. 368 PUiN).

 Po wykreśleniu spółki kapitałowej z KRS, przestaje ona istnieć.

Alternatywnym sposobem zakończenia postępowania jest postanowienie sądowe o umorzeniu postępowania upadłościowego. Tak się dzieje, jeżeli (art. 361 PUiN):

  • majątek pozostały po wyłączeniu z niego przedmiotów majątkowych dłużnika obciążonych hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub hipoteką morską nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania,
  • wierzyciele zobowiązani uchwałą zgromadzenia wierzycieli albo postanowieniem sędziego-komisarza nie złożyli w wyznaczonym terminie zaliczki na koszty postępowania, a brak jest płynnych funduszów na te koszty,
  • wszyscy wierzyciele, którzy zgłosili swoje wierzytelności, żądają umorzenia postępowania.

W przypadku umorzenia postępowania upadłościowego z ww. powodów sąd ustala, czy materiał zgromadzony w sprawie daje podstawę do rozwiązania podmiotu wpisanego do KRS bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego.

Prawomocne postanowienie o umorzeniu postępowania upadłościowego stanowi podstawę do wykreślenia wpisów dotyczących upadłości w księdze wieczystej i w rejestrach. Wniosek o wykreślenie musi złożyć sam upadły; syndyk nie ma takiego uprawnienia, ponieważ jego legitymacja wygasa z dniem uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu postępowania upadłościowego. W konsekwencji uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu postępowania upadłościowego upadły odzyskuje prawo zarządzania swoim majątkiem i rozporządzania jego składnikami. Spółka kapitałowa przestaje istnieć.

 

Powiązane artykuły

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *