Połączenia spółek kapitałowych z podmiotem krajowym lub zagranicznym w drodze fuzji i inkorporacji. Procedury i konsekwencje.

Połączenia spółek są, obok podziałów i przekształceń, jedną z trzech form restrukturyzacji podmiotów kapitałowych. Regulacje prawne procedur połączeniowych znaleźć można w przepisach art. 491-516 i 516 1-18 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 ze zm. dalej: K.s.h. albo Kodeks).

Najogólniej rzecz ujmując, spółki kapitałowe mogą się łączyć między sobą oraz ze spółkami osobowymi. Te ostatnie, nie mogą być jednak spółką przejmującą albo spółką nowo zawiązaną. Czyli efektem połączenia zawsze będzie spółka kapitałowa. Ustawowy zakaz łączenia obejmuje tylko spółki kapitałowe w likwidacji, które rozpoczęły podział majątku (art. 491 § 3 K.s.h). Chociaż Kodeks tego nie precyzuje, to doktryna, a contrario uznaje za dopuszczalne połączenie spółek wykazujących straty („pod bilansem”). Wynika to z tego, że zakaz łączenia się takich spółek, wymagałby wyraźnej normy prawnej, której nie ma. Próba zaś traktowania spółki „pod bilansem”, jako spółki w upadłości in statu nascendi byłaby niedopuszczalną wykładnią rozszerzającą normy wyjątkowej, jaką tworzy przepis art. 491 § 3 K.s.h. (za W. Pyzioł, A. Szumański, I. Weiss, Prawo spółek Oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz – Kraków 2004).

Polskie spółki, już od wielu lat, w ramach połączeń transgranicznych, mogą swobodnie łączyć się ze spółkami zagranicznymi, czyli podmiotami utworzonymi zgodnie z prawem państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa-strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym i mającymi siedzibę statutową, zarząd lub główny zakład na terenie Unii Europejskiej lub państwa-strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym (art. 491 § 11 K.s.h.). Celem uregulowania zasad połączeń spółek podlegających prawu różnych Państw Członkowskich, w 2008 roku, polski ustawodawca implementował do Kodeksu spółek handlowych postanowienia Dyrektywy 2005/56/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 26.10.2005 r. w sprawie transgranicznego łączenia się spółek kapitałowych (Dz. Urz. UE L 310 z 25.11.2005, dalej: Dyrektywa).

W tym artykule postaramy się przybliżyć Czytelnikom zagadnienie połączeń krajowych i transgranicznych podmiotów kapitałowych, na przykładzie najpopularniejszej formy prawnej – spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Cele i konsekwencje połączeń

Celem przeprowadzania skomplikowanej i czasochłonnej procedury łączeniowej jest przede wszystkim zwiększenie efektywności działalności przy jednoczesnym zmniejszeniu kosztów, czyli tzw. efekt synergiczny. Pojęcie synergii pochodzi z greki i oznacza współpracę. Wyrażana równaniem 2+2=5 synergia, polega na współdziałaniu różnych czynników, w efekcie których korzyść jest większa niż suma poszczególnych oddzielnych działań. Efekt synergii pomaga osiągnąć koncentracja kapitału, która powstaje w wyniku połączenia i pozwala łączącym się spółkom uzyskać wyższą efektywność gospodarowania, a tym samym osiągnąć silniejszą pozycję na rynku. Z perspektywy spółki przejmowanej połączenie pozwala na zastosowanie nowych technologii, metod organizacji pracy czy marketingu, dostęp do sieci sprzedaży, zwiększenie skali i jakości produkcji oraz obniżenie jej kosztów, zwiększenie zdolności kredytowej itp. Z perspektywy spółki przejmującej połączenie jest sposobem na nabycie majątku po cenie niższej od kosztu odtworzenia (dotyczy spółek w trudnej sytuacji finansowej) albo jest formą postępowania sanacyjnego dla przedsiębiorstwa spółki przejmowanej (dotyczy spółek dobrze prosperujących). Ponadto spółka przejmująca otrzymuje dostęp do rynku spółki przejmowanej, jej good will, a tym samym ogranicza swoją konkurencję. (W. Pyzioł, A. Szumański, I. Weiss, Prawo spółek Oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz – Kraków 2004).

Połączenie spółek wywołuje szereg istotnych skutków w sferze prawnej. Trzy podstawowe skutki, a to: likwidacja podmiotu przejmowanego, sukcesja uniwersalna i otrzymanie statusu wspólników innej spółki, następują w tym samym czasie, tj. w dniu połączenia (S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja Kodeks spółek handlowych. Komentarz do artykułów 459 – 633. Tom IV Warszawa 2004).

Pierwszym i najistotniejszym skutkiem połączenia jest likwidacja spółki przejmowanej albo spółek łączących się. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy (dalej: SN) w wyroku z dnia 08.05.2001 r., sygn. akt. IV CKN 354/00 ustanie osoby prawnej traktowane jest równoznaczne ze śmiercią osoby fizycznej. Taki też pogląd wypowiadany jest w piśmiennictwie: „W wyniku inkorporacji ustaje byt prawny spółki przejmowanej.” (J. Bartczak, Prawo spółek). Spółki przejmowane albo ulegające połączeniu, kończą swój byt prawny z chwilą ich wykreślenia z Krajowego Rejestru Sądowego (dalej: KRS), bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego.

Drugim z podstawowych skutków połączenia spółek jest sukcesja uniwersalna. Polega ona na wejściu spółki przejmującej lub nowo zawiązanej w ogół praw i obowiązków łączących się spółek. Sukcesja uniwersalna dotyczy w szczególności zezwoleń, koncesji oraz ulg, które zostały przyznane spółce przejmowanej albo którejkolwiek ze spółek podlegających fuzji (art. 494 §2 K.s.h.), ale, jak wynika z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22.04.2008 r., sygn. akt. II OSK 447/07, norma art. 494 § 1 K.s.h. statuuje zasadę sukcesji [uniwersalnej] także w odniesieniu do uprawnień i obowiązków publicznoprawnych, zaś zwrot „w szczególności” stanowi jedynie przykładowe wyliczenie zakresu przedmiotowego sukcesji administracyjnej. Sukcesja uniwersalna obejmuje wszystkie prawa i obowiązki, zarówno te znane, jak i nieznane spółce, przez co nie istnieje wymóg ich określenia [w ustawie]. I dalej: kierując się etymologią pojęcia sukcesja uniwersalna brak jest podstaw do tego, aby zawęzić zakres owego następstwa tylko do sfery prawa cywilnego [lub innego], gdyż w takim przypadku zwrot ten winien brzmieć sukcesja „cywilnoprawna”, czy też „prywatnoprawna” (por. A. Szumański (w:) S. Sołtysiński, A. Szajkowski, J. Szwaja: Kodeks spółek handlowych. Komentarz, Warszawa 2004, s. 242). Wyłączeniu spod sukcesji uniwersalnej podlegają tylko zezwolenia lub koncesje, co do których organ, który je wydał, złożył sprzeciw w terminie miesiąca od dnia ogłoszenia planu połączenia oraz prawa osobiste, które w przypadku spółek kapitałowych zdarzają się rzadko. Chociaż sukcesja uniwersalna następuje z mocy prawa, to spółka przejmująca, albo spółka nowo zawiązana, musi sama zadbać o ujawnienie przejętych praw w odpowiednich księgach wieczystych lub rejestrach.

Trzecim z podstawowych skutków połączenia się spółek jest uzyskanie statusu wspólników spółki przejmującej lub nowo powstałej, przez osoby posiadające taki status w łączącej się spółce, która w wyniku połączenia utraciła swój byt prawny (art. 494 § 4 K.s.h.). Wspólnicy spółki przejmowanej uzyskują udziały w kapitale zakładowym spółki przejmującej, co wiąże się z podwyższeniem kapitału zakładowego tej spółki i zmianą umowy spółki. Spółka przejmująca nie może jednak objąć udziałów własnych za udziały, które posiada w spółce przejmowanej. Zakaz dotyczy również objęcia udziałów własnych przez osoby działające we własnym imieniu, lecz na rachunek spółki przejmującej bądź przejmowanej. (art. 514 K.s.h.).

Modele połączeń

Prawo spółek handlowych zna dwa modele połączenia spółek (art. 492 K.s.h.):

  1. Przez przejęcie czyli inkorporację (per incorporationem), czyli przez przeniesienie całego majątku spółki przejmowanej na spółkę przejmującą w zamian za udziały spółki przejmującej, które spółka przejmująca wydaje wspólnikom spółki przejmowanej. Połączenie przez przejęcie jest stosowane w celu podwyższenia kapitału zakładowego spółki przejmującej w drodze wydania udziałów wspólnikom spółki przejmowanej. W praktyce znane są tu dwa odstępstwa od konieczności wydawania udziałów. Dzieje się tak, gdy:
  2. Spółka dominująca przejmuje spółkę zależną,
  3. Spółka posiada udziały własne, wystarczające na przydział dla wspólników spółki przejmowanej.
  4. Przez zawiązanie nowej spółki kapitałowej (per unionem), na którą przechodzi majątek wszystkich łączących się spółek za udziały nowej spółki. Takie łączenie nazywane jest fuzją.

Z pojęciem fuzja wiąże się spór teoretyczny, o którym warto wspomnieć, ze względu na to, że Czytelnicy mogą się spotkać z użyciem tego pojęcia w dwóch różnych znaczeniach w innych opracowaniach tematycznych, co może wywołać niepewność, czy wręcz niezrozumienie tematu. Otóż, część doktryny dla modelu przez zawiązanie nowej spółki akceptuje nazwy: per unionem, zjednoczenie albo unia. Jest też część autorów, uznających jako nazwę tego modelu pojęcia fuzja, wbrew stanowisku drugiej grupy, rezerwującej ten termin dla zbiorczego określenia obu metod. (W. Pyzioł, A. Szumański, I. Weiss, Prawo spółek Oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz – Kraków 2004, za A. Szajkowski [w:] Sołsiński, Szajkowski, J. Szwaja, Kodeks handlowy). O ile przejęcie jest terminem normatywnym [zdefiniowanym ustawowo], o tyle fuzja ma charakter czysto doktrynalny, a więc dopuszczający rożne sposoby interpretacji jego zakresu. W praktyce pojęcia fuzja używa się w znaczeniu szerokim, stąd wobec normatywnego charakteru słowa przejęcie, ten drugi sposób łączenia się spółek można określać mianem „fuzji sensu stricto” (W. Pyzioł, A. Szumański, I. Weiss, Prawo spółek Oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz – Kraków 2004).

W dalszej części tekstu będziemy posługiwać się następującymi definicjami: fuzja – połączenie polegające na tym, że dwie lub więcej spółek w momencie rozwiązania przenosi swoje aktywa i pasywa na nowo zawiązaną przez nie spółkę. Inkorporacja – połączenie polegające na przejęciu aktywów i pasywów spółki rozwiązującej się przez inną spółkę.

W obu modelach połączenie – i skutki prawne, o których pisaliśmy wyżej – następuje z dniem wpisania połączenia do rejestru właściwego według siedziby, odpowiednio spółki przejmującej albo spółki nowo zawiązanej (art. 493 § 2 K.s.h.). Jest to tzw. dzień połączenia. Wpis do KRS wywołuje skutek wykreślenia spółki przejmowanej albo spółek łączących się. Wykreślenia dokonuje sąd rejestrowy z urzędu – bez wniosku stron. Istotnym jest, że wykreślenie spółek podlegających połączeniu nie może nastąpić przed dniem wpisania do rejestru nowej spółki (art. 493 § 1 K.s.h.). Dzień połączenia skutkuje bowiem zmianą bytu prawnego spółek podlegających procesowi łączeniowemu. Spółka przejmowana lub spółki łączące się przez fuzję przestają istnieć. Rozpoczyna się byt prawny nowego podmiotu kapitałowego. Jak już wyjaśnialiśmy wyżej, zmiana wywołuje szereg istotnych konsekwencji w obrocie gospodarczym (reprezentacja, firma, kontrakty, połączenie ksiąg rachunkowych itp.). Stąd zarządy łączących się spółek powinny pamiętać, aby wniosek o dokonanie wpisu połączenia złożyć na określony dzień. Brak takiego zastrzeżenia może spowodować, że dzień połączenia będzie „przypadkowy”, gdyż wyznaczony harmonogramem pracy sądu. Może to powodować daleko idące konsekwencje np. rachunkowe.

W zrozumieniu istoty dnia połączenia, pomocne jest postanowienie Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie w dniu 8.02.2013 r., sygn. akt I ACz 30/13, z którego wynika, że dniem połączenia jest dzień wpisu połączenia do rejestru właściwego według siedziby spółki przejmującej. Wpis ten wywołuje skutek wykreślenia spółki przejmowanej. W ocenie sądu, ustawodawca celowo posługuje się sformułowaniem „wywołuje skutek wykreślenia” wskazując tym samym, że skutek następuje przed faktem dokonania wpisu o wykreśleniu, który w przeciwieństwie do wpisu połączenia spółek nie ma charakteru konstytutywnego lecz deklaratoryjny. A zatem, dzień połączenia jest momentem zaistnienia skutku utraty podmiotowości prawnej spółki przejmowanej. Natomiast fizyczne wykreślenie spółki przejmowanej (wydanie postanowienia o wpisie wykreślenia spółki przez sąd rejestrowy) może nastąpić później niż w dniu połączenia.

Podobny pogląd wyraził Sąd Najwyższy (dalej: SN) w uzasadnieniu postanowienia z dnia 19.01.2006 r., sygn. akt. IV CZ 144/05, z którego wynika, że w przypadku łączenia się spółek kapitałowych przez przejęcie, połączenie następuje z dniem wpisania połączenia do rejestru właściwego według siedziby spółki przejmującej. Jest to, zdaniem sądu, skutek podstawowy. Omawiany wpis wywołuje także drugi skutek w odniesieniu do spółki przejmowanej w postaci jej wykreślenia (verba legis: „skutek wykreślenia spółki przejmowanej”). Wykreślenie z rejestru następuje z urzędu. Przy wykreślaniu spółki przejmowanej (…) sąd rejestrowy właściwy według siedziby spółki przejmującej zawiadamia z urzędu niezwłocznie sąd właściwy według siedziby spółki przejmowanej o swoim postanowieniu dotyczącym wpisu połączenia spółek. Zawiadomienie ma na celu niewątpliwie zainicjowanie odpowiedniego postępowania rejestrowego, zmierzającego do wykreślenia spółki przejmowanej z rejestru. Zdaniem SN, istnieją więc podstawy do wydania przez sąd rejestrowy kolejnego postanowienia obejmującego już wykreślenie spółki przejmowanej z rejestru. Takich podstaw nie stwarza samo postanowienie sądu rejestrowego o wpisie połączenia i podwyższenia kapitału. Zdaniem SN postanowienie o wpisie połączenia nie staje się postanowieniem o wykreśleniu spółki przejmowanej. Dzieje się tak dlatego, ponieważ wpis połączenia „wywołuje skutek wykreślenia spółki przejmowanej”, co oznacza regulację materialnoprawną, której sens sprowadza się do tego, iż z chwilą dokonania wpisu połączenia powstaje także materialnoprawny skutek w postaci inkorporacji spółki, tj. utraty przez nią
samodzielnego bytu prawnego. Skutek ten powinien być odpowiednio odzwierciedlony w rejestrze prowadzonym dla tej spółki właśnie przez jej wykreślenie. SN zwrócił także uwagę, że art. 493 § 3 K.s.h. wyraźnie odróżnia „wpis połączenia” i „wpis wykreślenia” spółki przejmowanej oraz podstawy takich wpisów, tworząc tym samym ich czasową i merytoryczną sekwencję. Zgodnie z tym przepisem, wykreślenie z rejestru spółki przejmowanej nie może nastąpić przed dniem zarejestrowania podwyższenia kapitału zakładowego spółki przejmującej i przed dniem wpisania połączenia do rejestru właściwego według siedziby spółki przejmowanej.

Fazy procedury łączeniowej

Ze względu na podmioty prowadzące czynności w postępowaniu łączeniowym, wyróżnić można trzy fazy łączenia się spółek:

  • menedżerską – jest to faza czynności przygotowawczych prowadzonych przez członków zarządów łączących się spółek ( 498-505 K.s.h.),
  • właścicielską – jest to faza podejmowania uchwał przez zgromadzenia wspólników ( 506 K.s.h.),
  • rejestracji i ogłoszenia połączenia. Tą fazę prowadzi sąd rejestrowy i stąd często w literaturze jest określana mianem „autoryzacji połączenia spółek przez państwo” ( 507-508 z zw. z art. 493 § 2-5 K.s.h.).

Pierwsza, faza menedżerska, jest najobszerniejsza pod względem czynności koniecznych do przeprowadzenia. Są to jednak czynności przygotowawcze, a nie łączeniowe sensu stricto. W ramach fazy menedżerskiej literatura wyróżnia czynności pozakodeksowe i kodeksowe. Do pierwszych należy podjęcie decyzji o połączeniu i wybór modelu połączenia. Statystycznie, częściej wybierana jest inkorporacja niż fuzja. Decyzję o połączeniu warto poprzedzić analizą due diligence (audyt prawny) zarówno podmiotu przejmowanego, jak i podmiotów, które mają stanowić składowe nowej spółki. Analiza due diligence to pojęcie wywodzące się z amerykańskiego systemu prawnego. W dosłownym znaczeniu jest synonimem należytej staranności. W jego efekcie nabywca otrzymuje informacje na temat przedmiotu transakcji. Zasadność przeprowadzania badania due diligence wynika z obowiązującej w systemach anglosaskich zasady caveat emptor (łac. niech kupujący ma się na baczności). Analiza due diligence powinna objąć wszystkie obszary działalności spółki, a w szczególności: sprawy korporacyjne, nieruchomości, ruchomości, sprawy finansowe, pracownicze, udziały, akcje, obligacje, i sporne sprawy sądowe i stan roszczeń, prawa na dobrach niematerialnych o charakterze majątkowym, umowy i kontrakty, sprawy związane z ochroną konkurencji, koncesje i zezwolenia. Dzięki badaniu due diligence spółka przejmująca otrzyma pełną informację o ryzykach i zagrożeniach związanych z transakcją. Pozwoli to uniknąć połączenia np. ze spółką zadłużoną czy z majątkiem obciążonym prawami osób trzecich. (za: Transakcje przejęć i fuzji, M. Barłowski i inn. Wardyński i Wspólnicy, Wyd. LexisNexis, Warszawa, 2011).

Gdy już zapadła decyzja o połączeniu i jego modelu, zarządy spółek łączących się muszą podjąć negocjacje. Przejęcie poprzedzone negocjacjami nosi miano przyjaznego (ang. friendly take-over, niem. freundliche Übernahme). Negocjacje prowadzą organy obu spółek w celu ustalenia warunków przejęcia przy połączeniu majątków (aktywów i pasywów) łączących się spółek (za: W. Pyzioł, A. Szumański, I. Weiss, Prawo spółek Oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz – Kraków 2004).

Literatura przedmiotu, przejęciu przyjaznemu, przeciwstawia przejęcie wrogie (ang. hostile take-over, niem. feindliche Übernahme). Jako, że jest ono zazwyczaj stosowane przy połączeniach spółek akcyjnych i nie jest formą łączenia majątków spółek, ale zwykłą transakcją udziałową, nie będziemy się przejęciem wrogim zajmować. Nadmienimy tylko, że jego celem jest eliminacja konkurencji i następuje ono przez złożenie oferty nabycia akcji spółki przejmowanej przez zarząd spółki przejmującej bezpośrednio akcjonariuszom, z pominięciem organów spółki. Do wrogiego przejęcia nie stosuje się przepisów o połączeniu spółek, ale przepisy o zbywaniu akcji. W relacjach transgranicznych do przejęcia wrogiego stosuje się przepisy Trzynastej Dyrektywy o ofercie przejęcia z 21.04.2004 r., O.J.L 142/12 z 30.04.2004. (za: W. Pyzioł, A. Szumański, I. Weiss, Prawo spółek Oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz – Kraków 2004).

Wynikiem negocjacji zarządów łączących się spółek jest sporządzenie planu połączenia (art. 498 K.s.h.). Jest to pierwszy etap przygotowawczych czynności kodeksowych. Przy sporządzaniu planu połączenia należy pamiętać, że nie może stanowić tzw. umowy łączeniowej. W takim przypadku nastąpiłoby przeniesienie decyzyjności ze wspólników (właścicieli) na zarządy (menedżerów), co naruszałoby m.in. światowe standardy nadzoru korporacyjnego (rozdz. I pkt. E Zasad Nadzoru Korporacyjnego OECD). W świetle tych przepisów, decyzje w sprawie łączenia się spółek są zarezerwowane wyłącznie do zakresu praw wspólników. Ponadto plan będący de facto umowa łączeniową wypaczałby sens fazy przygotowawczej, która ma na celu zebranie niezbędnych informacji, a nie podejmowanie decyzji gospodarczych. Dodatkowo, plan będący gotową umową, bez pozytywnej w sprawie połączenia uchwały wspólników, mógłby oznaczać naruszenie tej umowy i skutkować sankcją odszkodowawczą dla tej spółki, której wspólnicy głosowali przeciwko połączeniu albo koniecznością podjęcia uchwały o połączeniu pod presją okoliczności. I wreszcie plan będący umową stwarzałby sytuację prawną polegającą na tym, że czynność dokonana przez zarząd wymagałaby, z mocy prawa, późniejszej zgody wspólników. Do takiej konstrukcji prawnej (bezskuteczność zawieszona) wymagany jest wyraźny przepis (typu art. 63 § 1 Kodeksu cywilnego), którego nie ma (za W. Pyzioł, A. Szumański, I. Weiss, Prawo spółek Oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz – Kraków 2004).

Elementami planu połączenia muszą być co najmniej (art. 499 K.s.h.):

  • typ, firma i siedziba każdej z łączących się spółek, sposób łączenia, a w przypadku fuzji – również typ, firmę i siedziba spółki nowo zawiązanej,
  • stosunek wymiany udziałów spółki przejmowanej bądź spółek łączących się przez fuzję na udziały spółki przejmującej bądź spółki nowo zawiązanej i wysokość ewentualnych dopłat,
  • zasady dotyczące przyznania udziałów w spółce przejmującej bądź w spółce nowo zawiązanej oraz dzień, od którego udziały uprawniają do uczestnictwa w zysku spółki przejmującej bądź spółki nowo zawiązanej,
  • prawa przyznane przez spółkę przejmującą bądź spółkę nowo zawiązaną wspólnikom oraz osobom szczególnie uprawnionym w spółce przejmowanej bądź w spółkach łączących się przez fuzję,
  • szczególne korzyści dla członków organów łączących się spółek, a także innych osób uczestniczących w połączeniu, jeżeli takie zostały przyznane.

Plan połączenia może zawierać także inne ważne dla stron informacje. Jedynym ograniczeniem w tym zakresie jest to, że ilość informacji w planie połączenia jest wprost proporcjonalna do czasu trwania jego badania w sądzie rejestrowym. Ile wpiszemy – tyle poczekamy.

Załącznikami do planu połączenia są:

  • projekt uchwały o połączeniu spółek,
  • projekt zmian umowy spółki przejmującej bądź projekt umowy spółki nowo zawiązanej,
  • ustalenie wartości majątku spółki przejmowanej bądź spółek łączących się przez zawiązanie nowej spółki, na określony dzień w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o ogłoszenie planu połączenia. Kodeks nie reguluje metody wyceny, tylko moment jej dokonania. Pomiędzy dniem podjęcia uchwały o połączeniu, a wyceną nie powinno upłynąć dużo czasu. Zabieg ten minimalizuje ryzyko zmian wartości podmiotów łączących się,
  • oświadczenie zawierające informację o stanie księgowym spółki sporządzoną dla celów połączenia na dzień ustalenia wartości majątku spółki przejmowanej przy wykorzystaniu tych samych metod i w takim samym układzie jak ostatni bilans roczny.

Opracowany plan połączenia składa się w sądzie rejestrowym wraz z wnioskiem o wyznaczenie biegłego rewidenta, który zbada plan pod względem poprawności i rzetelności (art. 500 i 502 K.s.h.). Badanie planu nie jest wymagane, jeżeli wszyscy wspólnicy każdej z łączących się spółek wyrażą zgodę na jego pominięcie (art. 503 K.s.h.). Sądem właściwym do złożenia planu połączenia jest sąd rejestrowy wybrany według właściwości miejscowej dla siedziby spółki przejmującej lub spółki, która ma zostać zawiązana w miejsce łączących się spółek. Plan połączenia podlega ogłoszeniu w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.

Kolejną czynnością fazy menedżerskiej jest dwukrotne zawiadomienie wspólników łączących się spółek o: organie publikacyjnym, gdzie ukazało się ogłoszenie o połączeniu, terminie zgromadzenia wspólników, na którym podejmowane będą uchwały o połączeniu oraz możliwości zapoznania się z dokumentami połączeniowymi (art. 504 K.s.h.). Pierwsze zawiadomienie powinno być dokonane nie później niż na miesiąc przed planowanym dniem powzięcia uchwały o połączeniu, a drugie co najmniej dwa tygodnie później.

Ostatnim zadaniem fazy menedżerskiej jest opracowanie pisemnego sprawozdania uzasadniającego prawne i ekonomiczne aspekty połączenia (art. 501 k.s.h.). Sprawozdanie, w szczególności powinno wskazywać podstawy prawne i uzasadnienie ekonomiczne połączenia oraz stosunek wymiany udziałów pomiędzy spółkami łączącymi się.

Kolejna faza procedury łączeniowej, faza właścicielska, rozpoczyna się od podjęcia uchwał o połączeniu przez zgromadzenia wspólników każdej z łączących się spółek (art. 506 K.s.h.). Nie może to nastąpić wcześniej niż miesiąc po pierwszym zawiadomieniu wspólników. Uchwały wymagają dla swej ważności formy protokołu notarialnego i podjęcia większością 3/4 głosów, reprezentujących co najmniej połowę kapitału zakładowego. Głosowanie musi zostać poprzedzone przedstawieniem wspólnikom treści planu połączenia, sprawozdania zarządu i opinii biegłego. Warto też zapoznać wspólników z istotnymi zmianami w sferze majątkowej, które nastąpiły między dniem sporządzenia planu połączenia a dniem powzięcia uchwały. Uchwały o połączeniu są przede wszystkim wyrazem zgody na plan połączenia i zmiany umowy spółki przejmującej czy też na treść umowy nowej spółki.

Ostatnią fazę – rejestracji rozpoczyna zgłoszenie do sądu rejestrowego, właściwego dla siedziby spółki przejmującej lub spółki nowo zawiązanej, uchwały o połączeniu. Zgłoszenie jest obowiązkiem zarządów każdej z łączących się spółek i musi zostać dokonane na urzędowych formularzach dostępnych na stronach Ministerstwa Sprawiedliwości (art. 508 K.s.h.). Sąd wpisuje do rejestru wzmiankę o uchwale połączeniowej, ze wskazaniem, czy łącząca się spółka jest spółką przejmującą, czy spółką przejmowaną (art. 507 K.s.h.).

Shareholders, stakeholders i inni wierzyciele

Jednym z podstawowych praw wspólników spółek kapitałowych jest prawo do zaskarżania uchwał zgromadzania wspólników w drodze powództwa o ich uchylenie albo o stwierdzenie nieważności (art. 249 K.s.h.). W stosunku do uchwał o połączeniu, powództwo takie można wytoczyć przeciwko spółce przejmującej albo spółce nowo zawiązanej. Wspólnicy mają na to 1 miesiąc od dnia powzięcia uchwały połaczeniowej (art. 509 K.s.h.). W przypadku uwzględnienia takiego powództwa, sąd rejestrowy uchyli uchwałę albo stwierdzi jej nieważność i z urzędu wykreśli z rejestru wpisy dokonane w związku z połączeniem, jednocześnie zawiadamiając o tym sądy rejestrowe właściwe dla łączących się spółek. Wykreślenie nie wpływa na ważność czynności prawnych spółki przejmującej albo spółki nowo zawiązanej, dokonanych w okresie między dniem połączenia a dniem ogłoszenia o wykreśleniu. Za zobowiązania wynikające z takich czynności łączące się spółki odpowiadają solidarnie (art. 510 K.s.h.).

Wspólnicy łączących się spółek mają ustawowo zagwarantowane rzetelne określenie parytetu wymiany udziałów, uprawnienia informacyjne i kontrolne w całym procesie łączenia. Jednak uchwały dotyczące wyłącznie stosunku wymiany udziałów, nie podlegają zaskarżeniu. Naruszenie praw wspólników w tym zakresie upoważnia ich do uzyskania ochrony sądowej (zaskarżanie uchwał) albo odszkodowania ze strony członków zarządu, rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej łączących się spółek. Roszczenia z tytułu naprawienia szkody przedawniają się z upływem trzech lat od dnia ogłoszenia o połączeniu. W tym czasie, osoby wchodzące w skład tych organów, odpowiadają wobec wspólników solidarnie za zawinione szkody wyrządzone działaniem lub zaniechaniem, sprzecznym z prawem lub postanowieniami umowy spółki (art. 512 K.s.h.) (za W. Pyzioł, A. Szumański, I. Weiss, Prawo spółek Oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz – Kraków 2004).

Szczególną grupą chronionych wierzycieli są tzw. stakeholders zwani tak dla odróżnienia od wspólników czyli shareholders. Stakeholders są to osoby o szczególnych uprawnieniach w spółce przejmowanej bądź w spółkach łączących się przez fuzję, niebędący wspólnikami, którzy pozostają w szczególnych związkach ze spółką. Do grona tych osób zalicza się pracowników, obligatariuszy i kooperantów (art. 511 K.s.h., Zasady Nadzoru Korporacyjnego OECD). Prawo gwarantuje, że stakeholders w spółce przejmującej albo spółce nowo zawiązanej będą mieli prawa co najmniej równoważne z tymi, które im przysługiwały dotychczas. Zmiana lub zniesienie tych uprawnień, może nastąpić jedynie w drodze umowy między stakeholders a spółką przejmującą lub spółką nowo zawiązaną (za W. Pyzioł, A. Szumański, I. Weiss, Prawo spółek Oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz – Kraków 2004).

Ponadto, ustawa nakłada na spółkę przejmującą bądź spółkę nowo zawiązaną obowiązek zarządu majątkiem każdej z połączonych spółek oddzielnie. Odpowiedzialność za sprawowanie takiego zarządu, członkowie organów spółki przejmującej lub spółki nowo zawiązanej ponoszą solidarnie (art. 495 K.s.h.). Zarząd musi trwać do dnia zaspokojenia lub zabezpieczenia tych wierzycieli (zwykłych wierzycieli, niebędących stakeholders), których wierzytelności powstały przed dniem połączenia, a którzy przed upływem 6 miesięcy od dnia ogłoszenia o połączeniu złożyli pisemne żądanie zapłaty. Wierzycielom tym przysługuje pierwszeństwo zaspokojenia z majątku swojej pierwotnej dłużniczki przed wierzycielami pozostałych łączących się spółek. Wierzyciele, którzy w żądaniu zapłaty dodatkowo uprawdopodobnią, że połączenie zagraża ich wierzytelności, mają prawo żądać zabezpieczenia roszczeń przez spółkę, a w razie jego braku – przez sąd. (art. 496 K.s.h.).

Uproszczony tryb postępowania łączeniowego

Omówiona procedura połączenia jest to tzw. tryb modelowy postępowania łączeniowego. Doktryna wyróżnia także tryb uproszczony, mniej czasochłonny i skomplikowany, gdyż niewymagający podwyższenia kapitału, podejmowania uchwały połączeniowej, sporządzania sprawozdania zarządu uzasadniającego połączenie oraz badania planu połączenia przez biegłego. Procedura uproszczona podlega jednak ustawowym ograniczeniom. Połączenie bez podwyższenia kapitału zakładowego, może mieć miejsce (art. 515 K.s.h.) jeżeli spółka przejmująca ma udziały spółki przejmowanej albo udziały nabyte lub objęte w zastaw w drodze egzekucji na zaspokojenie roszczeń spółki, których nie można zaspokoić z innego majątku wspólnika albo w celu umorzenia udziałów oraz dla umożliwienia objęcia udziałów wspólnikom spółki przejmowanej spółka przejmująca może nabyć własne udziały o łącznej wartości nominalnej nieprzekraczającej 10% kapitału zakładowego.

Połączenie bez podejmowania przez zgromadzenie wspólników spółki przejmującej uchwały o połączeniu, może mieć miejsce (art. 516 K.s.h.) gdy spółka przejmująca posiada co najmniej 90% udziałów spółki przejmowanej. Jest to sytuacja przejęcia spółki zależnej przez spółkę dominującą. Takie połączenie wymaga jednak powzięcia uchwały przez spółkę przejmującą (dominującą), gdy wspólnik tej spółki, reprezentujący co najmniej 20% kapitału, zażąda jej podjęcia. Procedura uproszczona nie ma zastosowania do spółki jednoosobowej lub połączeniu podlegają spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w których wspólnikami są wyłącznie osoby fizyczne w liczbie nie większej niż 10 (łącznie we wszystkich spółkach), chyba że przynajmniej jeden wspólnik zgłosi sprzeciw spółce, nie później niż w terminie miesiąca od dnia zgłoszenia planu połączenia do sądu rejestrowego.

Połączenia transgraniczne

W dobie, gdy relacje międzynarodowe stały się codziennością naszych przedsiębiorców, główny cel połączeń podmiotów kapitałowych – efekt synergii – może zostać zwielokrotniony przez inkorporacje i fuzje transgraniczne. Umożliwiają one przyspieszenie rozwoju w oparciu o: zagraniczne źródła przychodów ze sprzedaży, globalne bazy klientów, wieloletnią wiedzę, innowacyjność czy kapitał europejskiej marki. Połączenia transgraniczne to skomplikowane „operacje na żywych organizmach”, polegające reżimom prawnym co najmniej dwóch różnych państw. Operacje te pozwalają na przeniesienie działalności za granicę bez konieczności zaczynania od zera na obcym rynku.

Jak już pisaliśmy na początku tego artykułu, zasady prawne połączeń transgranicznych regulują przepisy Tytułu IV Działu I Rozdziału 21 Kodeksu spółek handlowych oraz Dyrektywy 2005/56/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 26.10.2005 r. w sprawie transgranicznego łączenia się spółek kapitałowych (Dz. Urz. UE L 310 z 25.11.2005). Na gruncie art. 2 pkt. 1 Dyrektywy, pod pojęciem spółka kapitałowa, należy rozumieć spółkę, o której mowa w art. 1 Dyrektywy 68/151/EWG z dnia 9.03.1968 r. (określa typy spółek funkcjonujących w niektórych państwach członkowskich na prawie tych państw) oraz spółkę kapitałową, która posiada osobowość prawną i wydzielony majątek. Wyłącznie tym majątkiem odpowiada ona za swoje zobowiązania oraz podlega, zgodnie z właściwym dla niej prawem krajowym, warunkom dotyczącym gwarancji określonych Dyrektywą 68/151/EWG dla zapewnienia ochrony interesów wspólników i osób trzecich.

Upraszczając ustawowe definicje, połączenie transgraniczne obejmuje połączenie spółek kapitałowych, z których przynajmniej dwie podlegają przepisom prawa różnych państw członkowskich. Łączyć się mogą spółki kapitałowe (z o.o. i akcyjna) oraz komandytowo – akcyjna. Ta ostatnia nie może być jednak spółką przejmującą albo spółką nowo zawiązaną. Czyli w efekcie połączenia musi powstać spółka kapitałowa. Nie mogą łączyć się zagraniczne spółdzielnie, nawet jeśli spełniają kryteria spółki zagranicznej określone w Dyrektywie oraz spółki, których celem jest zbiorowe inwestowanie kapitału pozyskanego w drodze emisji publicznej.

Połączenia transgraniczne odbywają się w dwóch formach (art. 2 Dyrektywy):

  1. Fuzji, która polega na tym, że jedna lub kilka spółek w chwili rozwiązania bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego przenosi wszystkie swoje aktywa i pasywa na inną istniejącą spółkę – spółkę przejmującą – w zamian za wydanie wspólnikom spółki lub spółek przejmowanych papierów wartościowych lub udziałów spółki przejmującej oraz, jeżeli ma to zastosowanie, dopłatę w gotówce nieprzekraczającą 10% wartości nominalnej lub, w przypadku braku wartości nominalnej, wartości księgowej tych papierów wartościowych lub udziałów.
  2. Inkorporacji, która polega na tym, że dwie lub więcej spółek w chwili rozwiązania bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego przenosi wszystkie swoje aktywa i pasywa na zawiązaną przez nie spółkę – nowo zawiązaną spółkę – w zamian za wydanie własnym wspólnikom papierów wartościowych lub udziałów nowo zawiązanej spółki oraz, jeżeli ma to zastosowanie, dopłatę w gotówce nieprzekraczającą 10% wartości nominalnej lub, w przypadku braku wartości nominalnej, wartości księgowej tych papierów wartościowych lub udziałów.

Etapy połączeń transgranicznych

W transgranicznym procesie łączeniowym można wyróżnić dwa etapy. Pierwszy etap opiera się na prawie krajowym każdej z łączących się spółek i zasadniczo odpowiada opisanym w pierwszej części tekstu fazom menedżerskiej i właścicielskiej. Drugi etap dokonuje się na mocy prawa spółki przejmującej lub nowo zawiązanej i co do zasady odpowiada, również opisanej wyżej, fazie rejestracji i ogłoszenia.

Etap pierwszy połączenia transgranicznego otwiera sporządzenie wspólnego planu połączenia. Minimalne warunki planu określa art. 5163 K.s.h. i art. 5 Dyrektywy. Są to:

  • typ, firma i siedziba statutowa łączących się spółek, oznaczenie rejestru i numer wpisu do rejestru każdej z łączących się spółek, sposób łączenia, a w przypadku połączenia przez fuzję – również typ, firma i siedziba statutowa proponowane dla tej spółki,
  • stosunek wymiany udziałów spółki przejmowanej bądź spółek łączących się przez fuzję na udziały spółki przejmującej bądź spółki nowo zawiązanej i wysokość ewentualnych dopłat pieniężnych,
  • stosunek wymiany innych papierów wartościowych spółki przejmowanej bądź spółek łączących się przez fuzję na papiery wartościowe spółki przejmującej bądź spółki nowo zawiązanej i wysokość ewentualnych dopłat pieniężnych,
  • inne prawa przyznane przez spółkę przejmującą bądź spółkę nowo zawiązaną wspólnikom lub uprawnionym z innych papierów wartościowych w spółce przejmowanej bądź w spółkach łączących się przez fuzję,
  • inne warunki dotyczące przyznania udziałów lub innych papierów wartościowych w spółce przejmującej bądź w spółce nowo zawiązanej,
  • dzień, od którego udziały uprawniają do uczestnictwa w zysku spółki przejmującej bądź spółki nowo zawiązanej, a także inne warunki dotyczące nabycia lub wykonywania tego prawa, jeżeli takie warunki zostały ustanowione,
  • dzień, od którego inne papiery wartościowe uprawniają do uczestnictwa w zysku spółki przejmującej bądź spółki nowo zawiązanej, a także inne warunki dotyczące nabycia lub wykonywania tego prawa, jeżeli takie warunki zostały ustanowione,
  • szczególne korzyści przyznane biegłym badającym plan połączenia lub członkom organów łączących się spółek, jeżeli właściwe przepisy zezwalają na przyznanie szczególnych korzyści,
  • warunki wykonywania praw wierzycieli i wspólników mniejszościowych każdej z łączących się spółek oraz adres, pod którym można bezpłatnie uzyskać pełne informacje na temat tych warunków,
  • procedury, według których zostaną określone zasady udziału pracowników w ustaleniu ich praw uczestnictwa w organach spółki przejmującej bądź spółki nowo zawiązanej, zgodnie z odrębnymi przepisami,
  • prawdopodobny wpływ połączenia na stan zatrudnienia w spółce przejmującej bądź spółce nowo zawiązanej,
  • dzień, od którego czynności łączących się spółek będą uważane, dla celów rachunkowości, za czynności dokonywane na rachunek spółki przejmującej bądź spółki nowo zawiązanej, z uwzględnieniem przepisów ustawy o rachunkowości,
  • informacje na temat wyceny aktywów i pasywów przenoszonych na spółkę przejmującą bądź spółkę nowo zawiązaną na określony dzień w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o ogłoszenie planu połączenia,
  • dzień zamknięcia ksiąg rachunkowych spółek uczestniczących w połączeniu, wykorzystanych do ustalenia warunków połączenia, z uwzględnieniem przepisów ustawy o rachunkowości,
  • projekt umowy spółki przejmującej bądź spółki nowo zawiązanej.

Plan połączenia transgranicznego podlega ogłoszeniu nie później niż na miesiąc przed dniem zgromadzenia wspólników, na którym ma być powzięta uchwała o połączeniu. Zamiast ogłoszenia, spółka może plan udostępnić bezpłatnie i w sposób nieprzerwany (aż do dnia zakończenia zgromadzenia, na którym zostanie podjęta uchwała w sprawie połączenia) na swojej stronie internetowej (art. 5164 K.s.h.). Trochę inaczej czas liczy się w przypadku gdy w połączeniu transgranicznym uczestniczy więcej niż jedna spółka krajowa i spółki te składają wspólnie wniosek o ogłoszenie planu połączenia. Wówczas miesięczny termin na ogłoszenie biegnie do daty zgromadzenia wspólników, na którym ma być podjęta pierwsza uchwała o połączeniu (art. 5164 K.s.h. w zw. z art. 500 § 3 K.s.h.).

Obok planu podziału, w przypadku połączeń transgranicznych, wymagana jest opinia przedstawicieli pracowników (art. 5165 K.s.h.) a zarząd spółki musi sporządzić pisemne sprawozdanie uzasadniające połączenie. Sprawozdanie zarządu powinno określać co najmniej: podstawy prawne oraz uzasadnienie ekonomiczne połączenia, skutki połączenia dla wspólników, wierzycieli i pracowników, stosunek wymiany udziałów, o którym mowa w planie połączenia oraz szczególne trudności związane z wyceną udziałów łączących się spółek. Sporządzony plan połączenia podlega zgłoszeniu do sądu rejestrowego właściwego dla spółki krajowej albo do organu właściwego dla spółki zagranicznej. Na wniosek spółki, lub wspólny wniosek wszystkich spółek, plan podlega badaniu przez biegłego. Badanie nie musi być przeprowadzane, jeżeli wszyscy wspólnicy wyrażą na to zgodę (art. 5166 K.s.h.). Procedura łączenia jest jawna, i tak jak plan połączenia musi być podany do publicznej wiadomości, tak i inne dokumenty muszą zostać udostępnione do wglądu wspólnikom łączących się spółek i pracownikom albo ich przedstawicielom. Poza planem połączenia udostępnić należy (art. 5167 K.s.h.) sprawozdania finansowe i sprawozdania zarządów z działalności łączących się spółek za 3 ostatnie lata obrotowe wraz z opinią i raportem biegłego rewidenta, sprawozdanie uzasadniające połączenie, opinię biegłego z badania planu połączenia.

Zgodnie z art. 10 Dyrektywy, każde Państwo Członkowskie wyznacza organ właściwy dla przeprowadzania kontroli zgodności z prawem połączenia transgranicznego w odniesieniu do tej części procedury, która podlega prawu krajowemu każdej z łączących się spółek. W Polsce jest to sąd rejestrowy (art. 51612 K.s.h.). Zarząd spółki, do tego sądu składa wniosek o wydanie zaświadczenia o zgodności z prawem polskim połączenia transgranicznego w zakresie procedury podlegającej polskiemu prawu. Do wniosku zarząd dołącza plan połączenia, sprawozdanie zarządu uzasadniające połączenie, opinię przedstawicieli pracowników, jeżeli zarząd otrzymał ją w odpowiednim czasie, opinię biegłego albo odpis zgody wszystkich wspólników łączących się spółek na odstąpienie od wymogu badania planu połączenia przez biegłego i sporządzenia przez niego opinii, dowód wyznaczenia wspólnego biegłego, jeżeli został on wyznaczony, dowód zawiadomienia wspólników o zamiarze połączenia, odpis uchwały o połączeniu, oświadczenie podpisane przez wszystkich członków zarządu, że uchwała o połączeniu nie została zaskarżona w wyznaczonym terminie albo powództwo o jej zaskarżenie zostało prawomocnie oddalone bądź odrzucone albo minął termin do wniesienia środka odwoławczego, chyba, że zostały złożone na piśmie, przez wszystkich uprawnionych, oświadczenia o zrzeczeniu się prawa zaskarżenia uchwały o połączeniu lub odpis postanowienia sądu o zezwoleniu na połączenie, oświadczenie podpisane przez wszystkich członków zarządu o sposobie realizacji uprawnień wierzycieli i wspólników wynikających z przepisów prawa oraz uchwały o połączeniu. Pierwszy etap transgranicznej procedury łączeniowej kończy się wydaniem przez sąd rejestrowy zaświadczenia o zgodności połączenia z prawem krajowym i wpisem do rejestru wzmianki o połączeniu.

Etap drugi, rozpoczyna przedłożenie wyznaczonemu organowi zaświadczenia o zgodności z prawem planu połączenia. Spółka ma na to 6 miesięcy od wydania takiego zaświadczenia (art. 11 Dyrektywy). Do zgłoszenia należy dołączyć: zaświadczenie o zgodności połączenia transgranicznego z prawem właściwym dla każdej z łączących się spółek w zakresie procedury podlegającej temu prawu, wydane nie wcześniej niż w terminie sześciu miesięcy od dnia zgłoszenia, plan połączenia, odpisy uchwał o połączeniu, porozumienie określające warunki uczestnictwa pracowników, jeżeli jest ono wymagane.

Organ, wyznaczony przez każde z zainteresowanych Państw Członkowskich, bada czy łączące się spółki zatwierdziły plan połączenia na tych samych warunkach oraz, jeżeli wymagają tego odrębne przepisy, czy zostały określone warunki uczestnictwa pracowników. Następnie organ ten wydaje niezwłocznie każdej z łączących się spółek, podlegającej prawu krajowemu tego Państwa Członkowskiego, zaświadczenie ostatecznie potwierdzające należyte dopełnienie czynności i formalności poprzedzających połączenie (art. 11 Dyrektywy). W Polsce organem wyznaczonym jest sąd rejestrowy (art. 51613 K.s.h.). Po weryfikacji dokumentów i wydaniu zaświadczenia, sąd rejestrowy niezwłocznie zawiadamia o wpisie połączenia do rejestru organ rejestrowy właściwy dla spółki przejmowanej bądź każdej ze spółek łączących się przez fuzję (art. 51613 K.s.h.).

Państwo Członkowskie, którego jurysdykcji podlega spółka powstająca w wyniku połączenia transgranicznego, określa datę, z którą połączenie transgraniczne staje się skuteczne (art. 12 Dyrektywy). Jest to data graniczna czyli dzień połączenia. Dzień ten nie może być wyznaczony przed przeprowadzeniem kontroli zgodności połączenia transgranicznego z prawem. Data graniczna wywołuje niezwykle istotne skutki prawne (art. 14 Dyrektywy):

  • w przypadku inkorporacji wszystkie aktywa i pasywa przejmowanej spółki przechodzą na spółkę przejmującą, wspólnicy spółki przejmowanej stają się wspólnikami spółki przejmującej, spółka przejmowana przestaje istnieć,
  • w przypadku fuzji wszystkie aktywa i pasywa łączących się spółek przechodzą na nowo zawiązaną spółkę, wspólnicy łączących się spółek stają się wspólnikami nowo zawiązanej spółki, łączące się spółki przestają istnieć, prawa i obowiązki łączących się spółek, wynikające z umów o pracę lub stosunków zatrudnienia, przechodzą na nowo powstałą spółkę, udziały w spółce przejmującej nie podlegają zamianie na udziały w spółce przejmowanej, jeśli są one w posiadaniu spółki przejmującej albo osoby działającej we własnym imieniu, ale na rachunek tej spółki lub spółki przejmowanej albo osoby działającej we własnym imieniu, ale na rachunek tej spółki.

Prawo każdego Państwa Członkowskiego, którego jurysdykcji podlegały łączące się spółki, określa swoje warunki ogłoszenia ukończenia połączenia transgranicznego w rejestrze publicznym, w którym każda ze spółek ma obowiązek składać dokumenty (art. 13 Dyrektywy). W Polsce połączenie spółek jest ogłaszane w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. Następnie, organ prowadzący rejestr właściwy dla dokonania wpisu spółki powstającej w wyniku połączenia transgranicznego niezwłocznie zawiadamia organ prowadzący rejestr, w którym każda ze spółek miała obowiązek złożyć swoje dokumenty, że połączenie transgraniczne stało się skuteczne. W Polsce, to ostatnie zadanie międzynarodowej procedury łączeniowej, wykonuje sąd rejestrowy.

Dodajmy jeszcze, że przy połączeniach transgranicznych nie ma możliwości zastosowania trybu uproszczonego (art. 51616 K.s.h.), który omawialiśmy w pierwszej części tekstu. Jednakże, art. 15 Dyrektywy, pozwala na stosowanie tzw. formalności uproszczonych, w dwóch przypadkach. Po pierwsze, w przypadku transgranicznej inkorporacji przez spółkę, która posiada wszystkie udziały przyznające prawo głosu na zgromadzeniach wspólników spółki lub spółek przejmowanych. Nie ma wtedy konieczności stosowania niektórych zapisów dotyczących planu podziału (m.in. w zakresie stosunku wymiany udziałów i opinii biegłego) oraz przepisów o badaniu czy zatwierdzeniu planu podziału w stosunku do spółki przejmowanej. Po drugie, w przypadku transgranicznej inkorporacji przez spółkę, która posiada 90 % lub więcej, ale nie wszystkie udziały przyznające prawo głosu na zgromadzeniu wspólników spółki lub spółek przejmowanych. W takim przypadku, opinie niezależnego biegłego oraz dokumenty niezbędne dla przeprowadzenia kontroli są wymagane jedynie w zakresie przewidzianym prawem krajowym właściwym dla spółki przejmującej albo dla spółki lub spółek przejmowanych.

Prawa wspólników i pracowników

Jednym z bezwzględnie obowiązujących praw wspólników jest zaskarżanie uchwał. W transgranicznej procedurze łączeniowej, spółka może wystąpić do sądu, do którego został wniesiony pozew o uchylenie albo stwierdzenie nieważności uchwały, z wnioskiem o wydanie postanowienia zezwalającego na rejestrację połączenia pomimo zaskarżenia uchwały (art. 51618 K.s.h.). Wniosek zostanie uwzględniony, jeżeli powództwo jest niedopuszczalne, powództwo jest oczywiście bezzasadne, interes spółki uzasadnia przeprowadzenie połączenia bez zbędnej zwłoki.

Sąd orzeka w sprawie zaskarżonej uchwały bezzwłocznie: postanowieniem – do 2 tygodni, albo w ciągu miesiąca, w przypadku spraw wymagających rozpoznania na rozprawie. Z zaskarżeniem uchwały połączeniowej wspólnicy muszą się spieszyć. Po dniu połączenia, złożenie takiego powództwa jest niedopuszczalne (art. 51617 K.s.h.). Również norma art. 17 Dyrektywy zakazuje unieważnienia połączenia transgranicznego, które stało się prawnie skuteczne. Postępowanie w przedmiocie zaskarżenia uchwały o połączeniu będące w toku w dniu połączenia, podlega umorzeniu. W przypadkach, gdy sąd „nie zdąży” rozpoznać powództwa o unieważnienie uchwały o połączeniu, za szkody wyrządzone uchwałą sprzeczną z ustawą, umową spółki lub dobrymi obyczajami, wobec skarżącego odpowiedzialność odszkodowawczą ponosi spółka.

W przypadku, gdy spółką przejmującą lub spółką nowo zawiązaną jest spółka zagraniczna, wspólnik spółki krajowej, który głosował przeciwko uchwale o połączeniu i zażądał zaprotokołowania sprzeciwu, ma prawo żądania odkupu jego udziałów, po cenie nie niższej niż wartość ustalona dla celów połączenia. W takim przypadku, wspólnik musi złożyć spółce pisemne żądanie odkupu w terminie 10 dni od dnia podjęcia uchwały o połączeniu. Odkupu udziałów spółka dokonuje na rachunek wspólników pozostających w spółce, albo na rachunek własny. Ten drugi sposób jest możliwy, gdy łączna wartość nominalna udziałów, wraz z udziałami nabytymi dotychczas przez spółkę lub podmioty od niej zależne albo działające na jej rachunek, nie przekracza 25% kapitału zakładowego (art. 51611 K.s.h.).

W zakresie odpowiedzialności warto również pamiętać, że jeżeli spółką przejmującą lub spółką nowo zawiązaną jest spółka zagraniczna, nie ma potrzeby stosowania przepisów o zarządzie majątkiem każdej z połączonych spółek przez spółkę przejmującą bądź spółkę nowo zawiązaną oddzielnie. W takim przypadku, wierzyciele spółki krajowej w terminie miesiąca od dnia ogłoszenia planu połączenia, mogą żądać zabezpieczenia swoich roszczeń. Warunkiem zabezpieczenia jest uprawdopodobnienie zagrożenia roszczeń przez połączenie (art. 51610 K.s.h.).

Przy połączeniach transgranicznych szczególną rolę odgrywają prawa pracowników. Podlegają one przepisom obowiązującym w Państwie Członkowskim, w którym łącząca się spółka ma swoją siedzibę statutową (art. 16 Dyrektywy). Wyjątkiem od zasady stosowania praw danego państwa członkowskiego są sytuacje gdy przynajmniej w jednej ze spółek biorących udział w połączeniu w okresie 6 miesięcy przed opublikowaniem planu połączenia transgranicznego średnia liczba pracowników przekraczała 500 osób, w spółce tej istnieje system uczestnictwa pracowników w rozumieniu dyrektywy 2001/86/WE, przyznający pracownikom prawo wybierania, rekomendacji lub sprzeciwu wobec powołania członków organu nadzorczego lub administrującego spółki) gdy prawo krajowe właściwe dla spółki powstającej w wyniku połączenia transgranicznego nie przewiduje przynajmniej takiego samego poziomu uczestnictwa pracowników, jaki istniał w odpowiednich spółkach biorących udział w połączeniu, mierzonego proporcją liczby przedstawicieli pracowników w organie administracyjnym lub organie nadzorczym lub ich komitetach, lub w grupie zarządzającej odpowiedzialnej za przynoszące zysk jednostki organizacyjne spółek lub takiego samego uprawnienia do wykonywania praw uczestnictwa dla pracowników zakładów spółki powstającej w wyniku połączenia transgranicznego, które znajdują się w innych Państwach Członkowskich, jakie przysługuje pracownikom zatrudnionym w Państwie Członkowskim, w którym spółka powstająca w wyniku połączenia transgranicznego ma swoją siedzibę statutową. W takich przypadkach zasady uczestnictwa pracowników muszą zostać określone w sposób uwzględniający szczególne przepisy unijne.

Ponadto, uchwała o połączeniu może uzależnić skuteczność połączenia od zatwierdzenia przez zgromadzenie wspólników warunków uczestnictwa przedstawicieli pracowników (art. 5168 K.s.h.). W Polsce trzeba zwrócić szczególną uwagą na podpisane w łączących się spółkach układy zbiorowe pracy. W tym zakresie niezastąpiona jest analiza due diligence, o której pisaliśmy na początku artykułu.

 

 

Powiązane artykuły

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *