Sankcje, kary i inne konsekwencje za błędy i uchybienia spółek kapitałowych przy wykonywaniu obowiązków publicznoprawnych nałożonych ustawami lub decyzjami organów administracji publicznej. Zarys zagadnienia. Część I.

Publiczne prawo podmiotowego jest instytucją prawną, dającą podwalinę pod sądownictwo administracyjne. Punktem wyjścia do nowożytnego rozumienia praw podmiotowych były podstawowe prawa człowieka, ustanowione w celu zapewnienia ochrony jednostce (obywatelowi) przed władzą państwa, przy założeniu korelacji wzajemnych praw i obowiązków. Źródła publicznych praw podmiotowych sięgają korzeniami do XIX wieku. W austriackiej i niemieckiej teorii prawa, publiczne prawa podmiotowe były definiowane jako podstawa roszczenia dającego jednostce możliwość odwołania od (krzywdzącej, niesłusznej) decyzji aparatu państwowego na drodze sądowej.

Ważkość publicznych praw podmiotowych, w polskim systemie prawnym, najwyraźniej obrazuje to, że obowiązek wykazania ich naruszenia stanowił condicio sine qua non (łac. warunek konieczny), złożenia skargi do Najwyższego Trybunału Administracyjnego, powołanego mocą Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 marca 1921 roku, zwanej Konstytucją Marcową. Najwyższy Trybunał Administracyjny miał umocowanie do orzekania o legalności aktów administracyjnych, w zakresie administracji tak rządowej, jak i samorządowej (art. 73 Konstytucji Marcowej).

Dzisiejsze sądownictwo administracyjne opiera się już nie na naruszeniu publicznych praw podmiotowych, ale na istnieniu (i wykazaniu) interesu prawnego strony skarżącej. W celu rozróżnienia obu tych pojęć (publicznych praw podmiotowych i interesu prawnego) trzeba zastosować kryterium stopnia ukształtowania sytuacji prawnej jednostki przez normę prawną. W przypadku publicznego prawa podmiotowego, stopień ten powinien być na tyle skonkretyzowany, aby jego dochodzenie było możliwe w drodze zindywidualizowanego środka prawnego.

Jako ciekawostkę przypomnimy fakt wyeliminowania instytucji publicznych praw podmiotowych z obrotu prawnego przez socjalistyczną naukę prawa administracyjnego. Dziś już nikt nie ma wątpliwości, że rzeczywistą przyczyną odrzucenia tej instytucji było przyjęcie przez ówczesną doktrynę, spójności interesu prawnego prywatnego i publicznego (obywatela i państwa) w ustroju socjalistycznym. Z założenia tego wynikało, że nie ma między oboma interesami sprzeczności. Z tego powodu, w PRL, podstawą do złożenia odwołania od decyzji administracyjnych było samo uprawnienie i istnienie roszczenia prawnego.

Współczesna teoria polskiego prawa administracyjnego przyjmuje, że publiczne prawo podmiotowe jest sytuacją obywatela (podmiotu administrowanego) ukształtowaną przez normę prawa administracyjnego (publicznego), w której obywatel może skutecznie domagać się czegoś od państwa. Obywatel ten, może również w sposób niekwestionowany przez państwo coś uczynić, realizując tym samym swój indywidualny interes. Ujmując rzecz prościej, publiczne prawo podmiotowe są to korzyści, jakie przysługują i mogą być egzekwowane przez jednostkę od państwa, za pomocą uregulowań prawnych.

Samo istnienie publicznych praw podmiotowych wynika z nierozerwalności związku pomiędzy jednostką i państwem. Stąd też podmiotowemu prawu publicznemu, tak jak każdemu innemu prawu, odpowiada obowiązek. W tym przypadku jest to obowiązek świadczeń publicznych o charakterze powszechnym. Obowiązek ten jest wyrażony w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w treści: każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawie (art. 84 Konstytucji RP). Zasada ta jest przeniesiona z Konstytucji Marcowej, która zawierała w swej treści przepis, że wszyscy obywatele mają obowiązek ponosić wszelkie ciężary i świadczenia publiczne, ustanowione na podstawie ustaw (art. 92 Konstytucji Marcowej). Warto zauważyć, że inne obowiązujące w Polsce ustawy zasadnicze, analogicznego przepisu nie zawierały.

W obecnym systemie prawnym w Polsce, obowiązkowi publicznemu, poddane są osoby fizyczne (obywatele polscy i cudzoziemcy), osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej. Ze względu na profil portalu www.kontrolowani.pl, w przeważającej części artykułu skupimy się na obowiązku publicznym spółek kapitałowych. Dla ułatwienia, na określenie całokształtu obciążeń i powinności nałożonych na spółkę, będziemy używać doktrynalnego pojęcia ciężary (daniny)publiczne oraz zamiennie – pojęcia stosowanego przez prawo administracyjne – świadczenia lub obowiązki publicznoprawne.

Główną cechą danin publicznych jest ich przymusowy charakter. Treść świadczeń publicznoprawnych nie podlega negocjacjom czy ustaleniom stron, ale w każdym przypadku jest określana jednostronnie przez albo przez prawo, albo przez organ administracji publicznej. Nałożenie ciężaru publicznego skutkuje powstaniem określonego stosunku administracyjnoprawnego między władzą publiczną a jednostką. Z tego względu, niewykonanie świadczeń publicznych wiąże się z możliwością zastosowania przymusu przez państwo.

Współczesna teoria prawa wyróżnia obowiązki publicznoprawne o charakterze powszechnym oraz o charakterze szczególnym (np. obowiązki nałożone decyzją administracyjną warunkujące ważność zgody na budowę domu). Temat tego artykułu wymusza zajęcie się obowiązkami o charakterze powszechnym. Są to obowiązki skierowane do wszystkich adresatów bądź szerokiego ich kręgu, np. obowiązki przedsiębiorcy wobec ZUS, US, GUS, KRS. Sankcjom za niewykonanie lub nienależyte wykonanie tych danin przyjrzymy się bliżej w kolejnych artykułach, i podzielimy je wg poniższych tematów:

Część I: Sankcje, kary i inne konsekwencje za błędy i uchybienia spółek kapitałowych przy wykonywaniu obowiązków publicznoprawnych nałożonych ustawami lub decyzjami organów administracji publicznej. Zarys zagadnienia. Część I.

Część II: Sankcje prawne za niewykonanie ciężarów publicznych nałożonych ustawą z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych. Część II.

Część III:Sankcje prawne za niewykonanie ciężarów publicznych nałożonych ustawą z dnia 29 września 1994 roku o rachunkowości. Część III.

Część IV:Sankcje prawne za niewykonanie ciężarów publicznych nałożonych ustawą z dnia 20 sierpnia 1997 roku o Krajowym Rejestrze Sądowym. Część IV.

Część V:Sankcje prawne za niewykonanie ciężarów publicznych nałożonych ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa. Część V.

Część VI:Sankcje prawne za niewykonanie ciężarów publicznych nałożonych ustawą z dnia 10 września 1999 roku Kodeks karny skarbowy. Część VI.

Część VII:Sankcje prawne za niewykonanie ciężarów publicznych nałożonych ustawą z dnia 29 czerwca 1995 roku o statystyce publicznej oraz inne sankcje prawne. Część VII.

Powiązane artykuły

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *