Sankcje prawne, kary za niewykonanie ciężarów publicznych nałożonych ustawą z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych. Część II.

Każdy przedsiębiorca, na podstawie ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.1998.137.887 ze zm., dalej: usus), jest zobowiązany do realizacji określonych w ustawie obowiązków. W przypadku ich niewykonywania, ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych, upoważnia Zakład Ubezpieczeń Społecznych do zastosowania szeregu instrumentów prawnych, zmierzających do przymusowego zrealizowania ciężarów publicznych przez niesolidnych płatników.

Najczęściej stosowaną przez ZUS sankcją jest naliczenie odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek. ZUS może domagać się zapłaty należnej kwoty wraz z odsetkami na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 roku. Ordynacja podatkowa (art. 23 usus). Minimalna kwota odsetek możliwa do naliczenia wynosi 6,60 złotych (art. 23.1a usus). Płatnikowi, który nie opłaca należnych składek lub opłaca je w zaniżonej wysokości, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może nałożyć karę w postaci opłaty dodatkowej, w wysokości do 100 % nieopłaconych składek (art. 24.1a usus). Opłatę dodatkową ZUS może również naliczyć, w przypadku nieprzekazania w terminie albo przekazania nieprawidłowo sporządzonych dokumentów ubezpieczonych (rozliczeniowych lub zgłoszeniowych) oraz płatniczych, w przypadku, gdy konsekwencją tego będzie opóźnienie w przekazaniu składek do OFE.

Kolejną często stosowaną sankcją wynikającą z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest grzywna. Kara grzywny nakładana jest na płatnika lub osobę zobowiązaną do działania w jego imieniu, w maksymalnej wysokości do 5 000 złotych. Karze grzywny podlega ten, kto dopuszcza się wymienionych czynów przy opłacaniu składek lub dokonywaniu wpłat z innych tytułów, do których poboru obowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 98.3 usus). Sankcja ta ma również zastosowanie w przypadku niewykonania obowiązków polegających w szczególności na (art. 98 usus):

  1. opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne w przewidzianym przepisami terminie,
  2. zgłaszaniu wymaganych ustawą danych, udzielaniu wyjaśnień,
  3. umożliwieniu przeprowadzenia kontroli,
  4. dokonywaniu wypłat świadczeń z ubezpieczeń społecznych i zasiłków finansowanych z budżetu państwa,
  5. prowadzeniu dokumentacji związanej z obliczaniem składek oraz z wypłatą świadczeń z ubezpieczeń społecznych,
  6. przesyłaniu deklaracji rozliczeniowych oraz imiennych raportów miesięcznych w przewidzianym terminie,
  7. terminowym opłacaniu należnych składek,
  8. przekazywaniu dokumentów związanych z ubezpieczeniami społecznymi i ubezpieczeniem zdrowotnym.

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych upoważnia ZUS do dochodzenia należności z tytułu składek również w drodze przymusowego postępowania egzekucyjnego w administracji lub egzekucji sądowej. W tym trybie ściągnięciu podlegają nieopłacone w terminie: składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i opłata dodatkowa (art. 24.2 usus). Procedurę egzekucji należności z tytułu składek ustalają dwa akty prawne. W przypadkach, gdy egzekucja jest prowadzona przez dyrektora Oddziału ZUS jest to ustawa z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.1966.24.151 ze zm., dalej: upea). Natomiast, w przypadku egzekucji prowadzonej przez komornika sądowego – ustawa z dnia 17 listopada 1964 roku Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U.1964.43.296 ze zm., dalej: Kpc). W sytuacjach, gdy postępowanie egzekucyjne w administracji lub egzekucja sądowa dotyczące należności pieniężnych są bezskuteczne, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może wezwać dłużnika do wyjawienia majątku. Ta sankcja upoważnia ZUS do żądania od dłużnika wyjawienia nieruchomości oraz przysługujących mu praw majątkowych, które mogą być przedmiotem hipoteki przymusowej lub zastawu. Sankcja ma również zastosowanie wtedy, gdy z dowodów zgromadzonych w postępowaniu wynika, że należności z tytułu składek mogą zostać nieopłacone (art. 26.5 usus). Wyjawienie majątku ma postać oświadczenia składanego pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania (art. 26.5a usus). Żądanie wyjawienia majątku może być zastosowane również wobec małżonka dłużnika, jego następców prawnych oraz osób trzecich, którzy odpowiadają za zaległości dłużnika (art. 26.6 usus). Do zaspokojenia wierzytelności ZUS z przedmiotu hipoteki przymusowej, mają zastosowanie przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, chyba że z przedmiotu hipoteki jest prowadzona egzekucja przez sądowy organ egzekucyjny (art. 26.7 usus).

Kolejnym instrumentem prawnym, w który ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych uposaża ZUS, jest instytucja zabezpieczenia na majątku płatnika poprzez wystąpienie do sądu rejonowego z wnioskiem o wpis hipoteki albo z wnioskiem o założenie księgi wieczystej. Podstawą wpisu hipoteki do księgi wieczystej są wystawione przez ZUS dokumenty stwierdzające istnienie należności składkowych oraz określające ich wysokość. Jeżeli w przypadku danej nieruchomości nie jest prowadzona księga wieczysta, wówczas Zakład Ubezpieczeń Społecznych może wystąpić z wnioskiem o jej założenie (art. 26 usus), po czym, na podstawie wpisu o ustanowieniu hipoteki przymusowej, następuje zabezpieczenie na majątku dłużnika (art. 26.2 usus). Przedmiotem hipoteki przymusowej, poza nieruchomością będącą własnością dłużnika, może być w szczególności:

  1. część ułamkowa nieruchomości, jeżeli stanowi udział dłużnika,
  2. nieruchomość stanowiąca przedmiot współwłasności łącznej dłużnika i jego małżonka,
  3. prawo użytkowania wieczystego wraz z budynkami i urządzeniami na użytkowanym gruncie stanowiącymi własność użytkownika wieczystego lub udział w tym prawie,
  4. spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu lub udział w tym prawie,
  5. wierzytelność zabezpieczona hipoteką,
  6. statek morski lub statek morski w budowie wpisane do rejestru okrętowego.

Sankcją podobną do hipoteki, ale ustanawianą na rzeczach ruchomych, jest zastaw skarbowy. Ustawowe prawo zastawu może być ustanowione na wszystkich będących własnością lub współwłasnością dłużnika i jego małżonka rzeczach ruchomych oraz zbywalnych prawach majątkowych (art. 27.2 usus). Podstawą wpisu zastawu skarbowego jest w szczegolności decyzja ustalająca wysokość zobowiązania. Zastaw skarbowy wpisuje się do Rejestru Zastawów Skarbowych prowadzonego na podstawie art. 43 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (art. 27.2a usus).

Chociaż sankcjami przewidzianymi ustawą z dnia 20 sierpnia 1997 roku o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U.1997.121.769 ze zm., dalej: ustawa o KRS) zajmować się będziemy szczegółowo w dalszej części tekstu, w tym miejscu trzeba odnotować jedną z nich, pozostającą w bezpośrednim związku z obowiązkami publicznoprawnymi wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sankcją ta polega na możliwości wpisania w dziale czwartym rejestru przedsiębiorców należności nieuiszczonych w terminie 60 dni od daty wszczęcia egzekucji. Wpis dotyczy tych środków, do których poboru jest obowiązany ZUS, a które są objęte prowadzoną egzekucją. Do rejestru wpisuje się datę wszczęcia egzekucji, wysokość pozostałych do wyegzekwowania kwot oraz datę i sposób zakończenia egzekucji (art. 41 ustawy o KRS).

Wobec szczególnie opornych dłużników, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może stosować sankcje przewidziane przepisami ustawy z dnia 6 czerwca 1997 roku Kodeks karny (Dz.U.1997.88.553 ze zm.). Wobec osób, które wykonując czynności w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, złośliwie lub uporczywie naruszają prawa pracownika wynikające ze stosunku pracy lub ubezpieczenia społecznego, ustawa przewiduje karę grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do trzech lat (art. 218 Kk). Takiej samej karze podlega ten, kto narusza przepisy prawa o ubezpieczeniach społecznych, przez to, że nie zgłasza, nawet za zgodą zainteresowanego, wymaganych danych albo zgłasza dane nieprawdziwe, co ma (lub będzie miało w przyszłości) wpływ na prawo do świadczeń zusowskich albo na ich wysokość. Ponadto, w razie nieopłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ZUS może złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa zagarnięcia mienia, zagrożonego karą pozbawienia wolności do trzech lat (art. 284 Kk). Znamiona przestępstwa zagarnięcia mienia wyczerpuje też działanie polegające na potrąceniu, ale nieprzekazaniu składek.

Należy również pamiętać, że przedsiębiorca, który posiada zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne, będzie miał spory kłopot z ubieganiem się o zamówienie publiczne w drodze przetargu publicznego, prowadzonego na podstawie ustawy z dnia 29 stycznia 2004 roku Prawo zamówień publicznych (tj. Dz.U.2015.2164, dalej: upzp). Przedsiębiorca taki musi liczyć się z możliwością wykluczenia w postępowaniu o udzielenie tego zamówienia. Zgodnie z ustawą Prawo zamówień publicznych, płatnik składek zalegający z zapłatą należności z tytułu składek, jest wyłączony z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego (art. 24.1.3 upzp).

Część I: Sankcje, kary i inne konsekwencje za błędy i uchybienia spółek kapitałowych przy wykonywaniu obowiązków publicznoprawnych nałożonych ustawami lub decyzjami organów administracji publicznej. Zarys zagadnienia. Część I.

Część II: Sankcje prawne za niewykonanie ciężarów publicznych nałożonych ustawą z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych. Część II.

Część III:Sankcje prawne za niewykonanie ciężarów publicznych nałożonych ustawą z dnia 29 września 1994 roku o rachunkowości. Część III.

Część IV:Sankcje prawne za niewykonanie ciężarów publicznych nałożonych ustawą z dnia 20 sierpnia 1997 roku o Krajowym Rejestrze Sądowym. Część IV.

Część V:Sankcje prawne za niewykonanie ciężarów publicznych nałożonych ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa. Część V.

Część VI:Sankcje prawne za niewykonanie ciężarów publicznych nałożonych ustawą z dnia 10 września 1999 roku Kodeks karny skarbowy. Część VI.

Część VII:Sankcje prawne za niewykonanie ciężarów publicznych nałożonych ustawą z dnia 29 czerwca 1995 roku o statystyce publicznej oraz inne sankcje prawne. Część VII.

Powiązane artykuły

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *