Umorzenie zaległości podatkowej na wniosek zobowiązanego. Podstawy prawne i praktyka działań urzędów podatkowych.

Umorzenie, odroczenie spłaty lub rozłożenie na raty zobowiązań podatkowych – z tych ulg przewidzianych w art. 67a § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa mogą skorzystać przedsiębiorcy, którzy mają problemy ze spłatą swoich należności wobec  organu podatkowego.

Zgodnie za art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej  organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może:

  1. Odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty;
  2. Odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek;
  3. Umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.

Ulgi podatkowe wymienione w art. 67a § 1 nie stanowią przywileju samego w sobie. Jest to forma pomocy udzielonej przez państwo podatnikowi po to, by przez stosowanie zasady egzekwowania podatku nie doprowadzić do skutków niepożądanych z punktu widzenia zarówno społecznego, jak i indywidualnego, odnoszącego się do osoby podatnika oraz jego najbliższych, a także osób zależnych od niego. Chodzi zatem o to, by wskutek dochodzenia zaległości podatkowych państwo nie poniosło w efekcie kosztów większych niż w wypadku zaniechania korzystania z tego uprawnienia ( wyrok WSA w Krakowie z dnia 26 września 2014 r., I SA/Kr 842/14, LEX nr 15124473).

Umorzenie jako nieefektywny sposób wygasania zobowiązań podatkowych, polega na ostatecznym odstąpieniu przez wierzyciela podatkowego od poboru podatku po upływie terminu płatności. Organy podatkowe mogą umorzyć zaległości i odsetki za zwłokę w całości lub w części. Przy częściowym umorzeniu zaległości – umorzenie odsetek za zwłokę następuje w odpowiedniej proporcji.

Nie można żądać  umorzenia zaległości podatkowej, która wygasła przed złożeniem wniosku o jej umorzenie. W tych okolicznościach wszczęte przez podatnika postępowanie  jest bezprzedmiotowe. Podobnie bezprzedmiotowe będzie  postepowanie  po zapłaceniu zaległości podatkowej przed wydaniem przez organ pierwszej instancji decyzji w sprawie o  umorzenie zaległości  podatkowej.

Umorzenie następuje na wniosek. Uprawniony do wnioskowania o umorzenie jest podatnik, przy czym wniosek o umorzenie może również złożyć następca prawny, w tym spadkobierca (art. 97a ordynacji), oraz tzw. osoba trzecia odpowiedzialna za zaległości podatkowe podatnika (art. 109 § 1 ordynacji). Art. 67 a § 1 pkt 3 nie obejmuje swoim zakresem płatników.

Właściwymi do umarzania są organy podatkowe, które na podstawie odrębnych przepisów są właściwe do ustalania lub określania zobowiązań z tytułu podatków, opłat oraz niepodatkowych należności budżetowych, co wynika z § 13 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Finansów z 24 grudnia 2002 r. w sprawie właściwości organów podatkowych (Dz. U. Nr 240, poz. 2069 ze zm.). Warto wspomnieć, że właściwymi do umarzania zaległości wynikających z decyzji wydawanych przez organy kontroli skarbowej są naczelnicy urzędów skarbowych. W trybie instancyjnym – przy rozpatrywaniu odwołania od decyzji w sprawie umorzenia – uprawniony do orzekania w tej sprawie jest organ odwoławczy.

Specyficzny tryb związany jest z umarzaniem zaległości w podatkach stanowiących dochody budżetu jednostek samorządu terytorialnego, lecz pobieranych przez naczelników urzędów skarbowych, np. w podatku od czynności cywilnoprawnych, podatku od spadków i darowizn, zryczałtowanym podatku dochodowym opłacanym w formie karty podatkowej. Właściwy do orzekania w sprawie umorzenia tych podatków jest naczelnik urzędu skarbowego, jednak art. 18 ust. 2 ustawy z 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 203, poz. 1966) zakazuje naczelnikowi umarzania tych podatków bez wniosku lub zgody przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego (właściwego wójta, burmistrza lub prezydenta miasta). Wniosek lub zgodę wydaje się w formie postanowienia, na które nie służy zażalenie.

Umorzenie jest instytucją o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest płacenie podatku, nie zaś zwalnianie podatników z tego obowiązku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 16 maja 2005 r., III SA/Wa 80/04, LEX nr 230795, podkreślił, że jednym z przejawów równości wobec prawa jest to, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawie (art. 84 konstytucji RP). Uzyskanie ulgi podatkowej jest odstępstwem od zasady równości, gdyż na mocy indywidualnej decyzji podatnik zostaje zwolniony z obowiązku świadczenia wynikającego z ustawy.

Umorzenie zaległości podatkowej leży w zakresie uprawnień organu podatkowego, a nie obowiązku. Z tego względu przyznanie ulgi podatkowej odbywa się w ramach swobodnego uznania organu rozpatrującego wniosek. Oznacza to, że  nawet w przypadku zaistnienia pozytywnych przesłanek umożliwiających umorzenie zaległości podatkowej, organ podatkowy nie ma obowiązku uwzględnienia wniosku podatnika. Uznanie administracyjne bowiem to przyznanie organom administracji możliwości wyboru spośród  dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równościowych prawnie, rozwiązań, zgodnie z celami określonymi w ustawie.

Składając wniosek o umorzenie zaległości podatkowych, podatnik powinien go uzasadnić. Jeśli więc podatnik powołuje się na przesłankę ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, musi wykazać na czym one w konkretnym wypadku polegają.

O istnieniu ważnego interesu podatnika decydują zobiektywizowane kryteria, na podstawie których organ podatkowy rozstrzyga o umorzeniu, bądź nie zaległości podatkowej. Ważnego interesu podatnika nie można utożsamiać z jego subiektywnym przekonaniem. W wyroku z dnia 22 kwietnia 1999 r., SA/Sz 850/98, POP 2000, z 6., poz. 168, za ,,ważny interes podatnika”  Naczelny Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał sytuację, w której z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych. Będzie to w ocenie sądu, utrata możliwości zarobkowania lub utrata majątku.

Przy wykładni interesu publicznego należy uwzględnić respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa , takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej. ,,Publiczny” to bowiem dotyczący ogółu ludzi i służący ogółowi, dostępny dla wszystkich; związany z jakimś urzędem, z jakaś instytucją, ogólny, powszechny, społeczny nieprywatny (Słownik języka…., red. M. Szymczak, t. 2 s. 1074 )

Przepisy ordynacji podatkowej nie określają szczególnych wymagań co do wniosku. Należy w tym względzie odwołać się do art. 168 § 1 ordynacji podatkowej. Podanie (wniosek) powinno zawierać co najmniej treść żądania, wskazanie osoby, od której pochodzi, oraz jej adres.

Mówiąc o warunkach formalnych wniosku, należy odróżnić sytuację, kiedy wniosek składa osoba fizyczna, od sytuacji, gdy składa go podatnik prowadzący działalność gospodarczą. W tym drugim przypadku będzie miał zastosowanie art. 67b i podatnik musi wziąć pod uwagę nie tylko przepisy ordynacji podatkowej, lecz także regulacje dotyczące udzielania pomocy publicznej przedsiębiorcom. Wynika to z konieczności respektowania jednej z naczelnych zasad, na których oparte jest funkcjonowanie wspólnego rynku europejskiego, a mianowicie zasady równej konkurencji. O ile udzielanie pomocy indywidualnej osobie, która nie jest przedsiębiorcą, nie prowadzi na ogół do naruszenia zasad wolnorynkowych, o tyle w sytuacji, gdy pomoc jest skierowana do podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, stosowanie preferencji wobec jednych kosztem drugich narusza wolną konkurencję.

Pomoc wskazana w przepisie art. 67b § 1 jest dopuszczalna  tylko w ściśle określonych sytuacjach, wynikających z obowiązującego na terytorium Polski prawodawstwa Unii Europejskiej oraz uregulowań wewnętrznych.

Zgodnie z art. 67b § 1 ordynacji podatkowej organ podatkowy na wniosek podatnika prowadzącego działalność gospodarczą może udzielać ulg w spłacie zobowiązań podatkowych, określonych w art. 67a przy czym ulgi te mogą przybierać następujące formy:

  1. Ulgi, które nie stanowią pomocy publicznej;
  2. Ulgi, które stanowią pomoc de minimis – w zakresie i na zasadach określonych w bezpośrednio obowiązujących aktach prawa wspólnotowego dotyczących pomocy w ramach zasady de minimis;
  3. Ulgi, które stanowią pomoc publiczną.

Z podanej regulacji wynika, że ustawodawca podzielił ulgi dla przedsiębiorców na dwie grupy: niestanowiące pomocy publicznej i stanowiące pomoc publiczna, te ostatnie zaś podzielił na takie, które stanowią pomoc de mnimis i są inną pomocą publiczną.

W świetle art. 67b § 1  pkt 2 organ podatkowy rozpoznają wniosek o udzielenie pomocy de minimis, powinien w pierwszej kolejności badać, czy spełnione zostały przesłanki określone w art. 67a § 1, a zatem czy wystąpił ważny interes podatnika lub interes publiczny. Dopiero wystąpienie tych przesłanek lub jednej z nich obliguje organ do badania dopuszczalności udzielenia pomocy publicznej na gruncie art. 67b § 1 pkt 2 (wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2014 r., II FSK 532/12, LEX nr 14525548).

Ustawa nie definiuje pojęcia ulg, które nie stanowią pomocy publicznej, dlatego należy się posiłkować a contrario definicją pomocy publicznej.

Zgodnie z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej wsparcie dla przedsiębiorców jest uznawane za pomoc publiczna, jeśli spełnia jednocześnie następujące warunki:

  1. Udzielane jest przez państwo lub ze środków państwowych;
  2. Powoduje uzyskanie korzyści przez przedsiębiorstwo na warunkach dogodniejszych niż oferowane na rynku;
  3. Ma charakter selektywny (uprzywilejowuje określone przedsiębiorstwo lub przedsiębiorstwa albo produkcję określonych towarów);
  4. Grozi zakłóceniem lub zakłóca konkurencję oraz wpływa na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej.

 

Pomoc de minimis stanowi szczególną kategorię wsparcia udzielanego przez państwo, gdyż uznaje się, że ze względu na swą małą wartość nie powoduje ona zakłócenia konkurencji w wymiarze unijnym. W związku z powyższym nie podlega obowiązkowi notyfikacji Komisji Europejskiej. Zasady udzielania pomocy de minimis określa Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 1407/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis (Dz. Urz. UE L 352 z 24.12.2013).

Łączna wartość pomocy de minimis dla jednego beneficjenta nie może przekroczyć równowartości 200 tys. euro brutto w okresie 3 lat kalendarzowych, a w przypadku podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą w sektorze transportu drogowego towarów – 100 tys. euro. Dokonując oceny wniosku przedsiębiorcy, bierze się pod uwagę bieżący rok kalendarzowy oraz dwa poprzednie lata. Nie ma znaczenia forma pomocy, źródło jej pochodzenia ani cel, na jaki została wykorzystana – do ogólnej puli wliczane są wszystkie środki uzyskane przez danego przedsiębiorcę jako pomoc de minimis w badanym okresie. Procedura umarzania zaległości podatkowych w granicach de minimis jest więc względnie prosta. Do wniosku o umorzenie zaległości podatkowych przedsiębiorca obowiązany jest bowiem dołączyć zaświadczenia organów, które udzieliły mu w ciągu 3 ostatnich lat pomocy de minimis. Zaświadczenia te są konieczne do obliczenia przez organ podatkowy, czy umorzenie zaległości podatkowych nie spowoduje przekroczenia wymienionego progu kwotowego.

Z założenia pomoc de minimis przeznacza się na rozwój przedsiębiorstw, jej celem nie jest ratowanie firm, które są w kiepskiej kondycji finansowej. Dlatego też jednym z czynników wykluczających możliwość skorzystania ze wsparcia jest fakt, iż firma znajduje się w trudnej kondycji ekonomicznej. W przepisach nie wskazano dokładnej definicji przedsiębiorstwa zagrożonego– można ją natomiast określić na podstawie wytycznych Komisji Europejskiej. Przedsiębiorstwo można zatem uznać za zagrożone, jeśli ani przy pomocy środków własnych, ani środków, które mogłoby uzyskać od właścicieli, akcjonariuszy lub wierzycieli, nie jest ono w stanie powstrzymać strat, które bez zewnętrznej interwencji władz publicznych prawie na pewno doprowadzą przedsiębiorstwo do zniknięcia z rynku.

Udzielanie pomocy publicznej niestanowiącej pomocy de minimis albo niemieszczącej się w zakresie wyłączeń grupowych (czyli wsparcia na zatrudnienie, szkolenia, prace badawczo-rozwojowe oraz pomocy dla małych i średnich przedsiębiorstw ) wymaga notyfikacji Komisji Europejskiej. Procedurę postępowania normują przepisy prawa wspólnotowego oraz, w niektórych kwestiach, ustawa z 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz.U. Nr 123, poz. 1291).

Organ podatkowy na wniosek podatnika prowadzącego działalność gospodarczą może udzielać ulg w spłacie zobowiązań podatkowych, które stanowią pomoc publiczną:

  1. a) udzielaną w celu naprawienia szkód wyrządzonych przez klęski żywiołowe lub inne nadzwyczajne zdarzenie,
    b) udzielaną w celu zapobieżenia lub likwidacji poważnych zakłóceń w gospodarce o charakterze ponadsektorowym,
    c) udzielaną w celu wsparcia krajowych przedsiębiorców działających w ramach przedsięwzięcia gospodarczego podejmowanego w interesie europejskim,
    d) udzielaną w celu promowania i wspierania kultury, dziedzictwa narodowego, nauki i oświaty,
    e) będącą rekompensatą za realizację usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym powierzonych na podstawie odrębnych przepisów,
    f) na szkolenia,
    g) na zatrudnienie,
    h) na rozwój małych i średnich przedsiębiorstw,
    i) na restrukturyzację,
    j) na ochronę środowiska,
    k) na prace badawczo-rozwojowe,
    l) regionalną,
    m) udzielaną na inne przeznaczenia określone na podstawie § 6 przez Radę Ministrów.

Ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych w celu naprawienia szkód wyrządzonych przez klęski żywiołowe lub inne nadzwyczajne wydarzenia, mogą być udzielane jako pomoc indywidualna albo w ramach programów pomocowych. Ulgi z przeznaczeniem na zapobieżenie lub likwidację poważnych zakłóceń w gospodarce o charakterze ponadsektorowym, ulgi udzielane w celu wsparcia krajowych przedsiębiorców działających w ramach przedsięwzięcia gospodarczego podejmowanego w interesie europejskim, a także w celu wspierania i promowania kultury mogą przybierać formę pomocy indywidualnej zgodnej z programami rządowymi lub samorządowymi albo programów pomocowych. Na takiej samej zasadzie mogą być udzielone ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych, będących rekompensatą za realizację usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym oraz na ochronę środowiska. Natomiast ulgi stanowiące pomoc na szkolenia, zatrudnienie, rozwój małych i średnich przedsiębiorstw, restrukturyzację, ochronę środowiska, prace badawczo-rozwojowe, pomoc regionalną oraz na inne przeznaczenia określone przez Radę Ministrów mogą być udzielane na podstawie rozporządzeń.

Powiązane artykuły

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *