Wątpliwości należy rozstrzygać na korzyść podatnika (In dubio pro tributario) – wiele hałasu o nic?

Jedną z podstawowych zmian w prawie podatkowym, jakie przyniesie 2016 roku, będzie zasada in dubio pro tributario (łac. wątpliwości należy rozstrzygać na korzyść podatnika), wprowadzona do Ordynacji podatkowej jako art. 2a, na mocy ustawy z 5 sierpnia 2015 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa (dalej o.p.) oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 1197).

Chociaż wszelkie in dubio pro… już co do samej zasady są wielkim osiągnięciem judykatury, to nie są jednak wielkim novum w polskim systemie prawnym. Znana od dawna bliźniacza zasada: in dubio pro reo, nakazuje rozstrzyganie wszelkich wątpliwości na korzyść oskarżonego. Trudno nie zauważyć, istnienia bezpośredniego związku między prawem karnym i podatkowym. Podatnik naruszający przepisy prawa podatkowego, musi liczyć się, obok konsekwencji skarbowych (kara finansowa), ze sprawą karnoskarbową.

Ponadto, już w dniu 18.01.1988 r., NSA zawyrokował sygn. akt III SA 964/87, że wszelkie niejasności lub wątpliwości nie mogą być rozstrzygane na niekorzyść podatnika. NSA wskazał w cytowanym wyroku, że tylko wtedy można podatnikowi zarzucić niedopełnienie ciążącego na nim obowiązku, gdy treść tego obowiązku jest w pełni zrozumiała, a ponadto podatnik ma realne możliwości wywiązania się z obowiązku wynikającego z przepisu prawa.

W późniejszym wyroku, bo z dnia 22 lutego 2011 r. sygn. akt. II FSK 223/10, zasadę in dubio pro tributario NSA wywiódł z treści art. 121 Ordynacji podatkowej (dalej: o.p.). Sąd wskazał w tym wyroku, że przepis 121 o.p. nie tylko nakazuje przyjąć w procesie stosowania prawa korzystną dla podatnika wykładnię przepisów prawa (…), ale odnosi się również do wątpliwości faktycznych. NSA jednoznacznie rozstrzygnął, że przepis art. 121 o.p. dotyczy wszelkich wątpliwości związanych zarówno z materiałem dowodowym, jak i ustaleniami faktycznymi.

Praktyka kontroli skarbowych sprawiła jednak, że zaistniała potrzeba sformalizowania tego – zdawałoby się truizmu proceduralnego – w sposób bezpośredni. Dlatego też, latem 2015 roku, po burzliwych dyskusjach, polski Sejm wprowadził do o.p. przepis w ostatecznym brzmieniu: Niedające się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego rozstrzyga się na korzyść podatnika.

Jak widać, zasada in dubio pro tributario w wersji ustawowej, ma zakres znacznie węższy niż wynikało to z dotychczasowego orzecznictwa. Ordynacja pozwoli urzędnikom skarbowym na korzystne dla podatników rozstrzyganie jedynie wątpliwości dotyczących samej treści przepisów. Wątpliwości powstałe na tle oceny stanu faktycznego czy sposobu zastosowania przepisu do określonego stanu faktycznego – a tych jest najwięcej – będą nadal rozstrzygane w sposób uznaniowy przez kontrolujących. 

Nie trzeba być ekspertem od prawa podatkowego, aby zauważyć, że głośna zmiana niewiele zmieni, w dodatku w nie do końca oczekiwaną przez podatników stronę.

Powiązane artykuły

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *