Zmiany w Vat 2017. Reverse charge mechanism. Część 2.

Zgodnie z obietnicą, dziś zajmiemy się zmianami w ustawie z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U.2016.710 z późn. zm., dalej: ustawa o VAT) dotyczącymi transakcji łańcuchowych. Oczywiście i w tym zakresie, ustawodawca deklaruje, że głównym celem tak dużej zmiany przepisów jest konieczność ograniczenia oszustw i nadużyć (a to wyłudzenia podatku oraz unikanie ich płacenia) w zakresie podatku od towarów i usług oraz udoskonalenie już istniejących instrumentów zwalczania tych przestępstw.

Dla naszych Czytelników nie jest nowością twierdzenie ministerstwa, że oszustwa w podatku VAT przyjmują często formę zorganizowaną w postaci transakcji karuzelowych. Podstawą ich działania jest instytucja tzw. słupów. Dla przypomnienia, słup to jedno z ogniw łańcucha transakcji, czyli podmiot przedkładający być nad mieć (nie posiada dochodów) i wolny od przymusu państwowego (nie płaci podatków). Jak to się dzieje, że proceder transakcji łańcuchowych umożliwia oferowanie towaru w znacznie zaniżonej cenie, wyjaśniliśmy w naszym letnim cyklu: Prawne zasady odpowiedzialności podatnika za udział w nielegalnym procederze zwanym karuzelą podatkową. Analiza na podstawie orzecznictwa polskiego i europejskiego.

Najnowszym pomysłem ustawodawczym na zapobieżenie kreatywności przestępców, a może nawet eliminację karuzel podatkowych jest mechanizm odwróconego obciążenia VAT (ang. reverse charge mechanism). Jak tłumaczy minister finansów w opracowanym projekcie zmian ustawowych, mechanizm odwróconego obciążenia jest stosowanym w Unii Europejskiej instrumentem w walce z oszustwami, dopuszczonym dyrektywą 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L 347 z 11.12.2006, str. 1, z późn. zm.) zwanej dalej: dyrektywą VAT, co do zasady wobec zamkniętego katalogu transakcji (art. 199-199a dyrektywy VAT). Polega on na przeniesieniu obowiązku rozliczenia podatku z dostawcy na nabywcę, co jest oczywiście odstępstwem od ogólnej zasady podatkowej wyrażonej w art. 193 dyrektywy VAT, w myśl której obowiązek zapłaty daniny obciąża podatnika będącego dostawcą towarów lub świadczeniodawcą usług. Ministerstwo oczekuje, że mechanizm ten okaże się bardzo pomocny w dotychczasowej walce przestępstwami karuzelowymi, którą prowadzą organy skarbowe w ramach działań kontrolnych.

Mechanizm odwróconego obciążenia stanowi szczególną formę rozliczeń i może mieć zastosowanie jedynie w obrocie gospodarczym, w wyłączeniem konsumenckiego. Tylko w transakcja dokonywanych na rzecz innych podatników, można w pełni wykorzystać skutki jego działania.

Mechanizm odwróconego obciążenia VAT do polskiego systemu prawnego został wprowadzony w zakresie obrotu złomem i uprawnieniami do emisji do powietrza gazów cieplarnianych. Miało to miejsce na mocy ustawy z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy — Prawo o miarach Dz.U.2011.64.332).

Katalog towarów objętych mechanizmem odwróconego obciążenia został wprowadzony do polskiego systemu prawa podatkowego na mocy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług, ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników oraz ustawy o transporcie drogowym, Dz.U.2011.134.780). Dwa lata później, katalog ten – na mocy ustawy z dnia 26 lipca 2013 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw, Dz.U.2013.1027) – został rozszerzony o dodatkowe towary z grupy złomu, niektórych innych odpadów i miedzi oraz o szeroką grupę wyrobów stalowych. Rozszerzenie katalogu było odpowiedzią ustawodawcy na działania grup przestępczych.

Dalsza pomysłowość przestępców karuzelowych sprawiła, że na mocy ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy — Prawo zamówień publicznych, Dz.U.2015.605), przepisy dotyczące reverse charge mechanism, objęły swoim zakresem dodatkowe towary z grupy wyrobów stalowych, złota, metali nieżelaznych oraz z elektroniki (komputery przenośne, telefony komórkowe, konsole do gier wideo).

Obecnie, autorzy projektu uzasadniając proponowane zmiany, powołali się na wykonane w grudniu 2015 r. analizy w zakresie oceny ex-post funkcjonowania mechanizmu odwróconego obciążenia podatkiem. Wobec faktu, że analizy te mają dowodzić skuteczności wprowadzonego rozwiązania oraz ze względu na potwierdzoną działaniami kontrolnymi rosnącą skalę oszustw w podatku VAT w pewnych obszarach, również w kontekście podobieństwa pomiędzy niektórymi towarami i potencjalną możliwością „przenoszenia się” aktywności podmiotów nieuczciwych na inne obszary stwierdzono, iż niezbędne jest wprowadzenie mechanizmu odwróconego obciążenia w odniesieniu do kolejnych towarów, będących przedmiotem transakcji generujących straty budżetu państwa. Chodzi o to, że zdaniem resortu nie maleje liczba tzw. pustych faktur, czyli dokumentów księgowych, które nie są odzwierciedleniem rzeczywistych transakcji.

Idąc za ciosem, ministerstwo proponuje modyfikację załącznika nr 11 do ustawy o VAT, zawierającego katalog towarów, wobec których znajduje zastosowanie mechanizm odwróconego obciążenia w rozliczeniach podatku VAT. Do znowelizowanej ustawy o VAT, mają zostać wprowadzone, na podstawie art. 199 i 199a dyrektywy VAT, przepisy, na mocy których system odwróconego obciążenia będzie obejmował również transakcje procesorami (z limitem stosowanym już w elektronice, czyli powyżej 20000 złotych), niektóre transakcje na rynku budowlanym oraz – w rozszerzonym w stosunku do obecnego zakresie – transakcje metalami szlachetnymi i biżuterią. W zakresie mechanizmu znajdzie się obrót srebrem oraz złotem nieobrobionymi plastycznie lub w postaci półproduktu albo proszku. Zmiana obejmie również, dotychczas wyłączone z katalogu ustawowego, złoto o próbie mniejszej niż 0,325. Ponadto, ustawodawca zdecydował się na stosowanie reverse charge mechanism również do biżuterii i jej części oraz pozostałych wyrobów jubilerskich i ich części ze złota o próbie mniejszej niż 0,325, ze srebra lub platerowane metalem szlachetnym w zakresie części biżuterii i części pozostałych wyrobów jubilerskich ze złota o ww. próbie i srebra.

Zdaniem autorów projektu, mechanizm odwróconego obciążenia jest – obok działań kontrolnych i solidarnej odpowiedzialności – najskuteczniejszą formą walki z przestępczością zorganizowaną. Na potwierdzenie tej tezy na rynku trzeba poczekać.

W następnej części cyklu wyjaśnimy nowe zasady rejestracji podatników VAT.

 

Powiązane artykuły

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *